Lessen inhalen die vervallen door stageperiodes: methode 2

We illustreren dit probleem met een geval uit de praktijk. Op het einde van de pagina kan men de voorbeeldbestanden vinden die gebruikt werden om dit probleem te illustreren.

Inleiding

Meer en meer scholen werken voor het reguliere lessenrooster met een multiweeksysteem. Redenen hiervoor kunnen zijn: alternerende roosters, een modulaire opbouw van bepaalde vakken, keuzevakken die wisselen doorheen het jaar, enz. Voor klassen met blokstages komen hier de inhaallessen nog bij. Op de pagina Alternerende roosters opzetten in een multiweeksysteem wordt toegelicht hoe je vanuit een template in Excel deze alternaties en modules eenvoudig kan inlezen in Mondriaan. In dit hoofdstuk bekijken we hoe je dezelfde template kan gebruiken voor het voorbereiden en inlezen van de inhaallessen. Van zodra je inhaallessen inplant, gaan we uit van een mutltiweekrooster met 43 of 44 weken. De lessenrooster wordt m.a.w. uitgerold over een volledig schooljaar.

In grote lijnen werkt het systeem als volgt:

• Voorbereiding van hoe de ganse periode waarover geroosterd wordt eruitziet (Jaarkalender): welke zijn de lesweken, de examenweken, de vakanties, de weken met inhaallessen. Vaak is dit gewoon een overzicht van het ganse schooljaar. Dergelijk schema kan je in Excel opstellen en wordt ook gebruikt op de pagina Alternerende roosters opzetten in een multiweeksysteem. We zullen hiervan een voorbeeld bespreken. Deze Excel is erg handig om het overzicht te bewaren, maar voor het systeem is de info enkel ter zijde.
• Voorbereiding van de inhaallessen in een Exceldocument: dit document moet volgens een bepaalde template ingevuld worden om te kunnen gebruiken in Mondriaan. In dit document kan men voor elke klas waarvoor inhaallessen gepland worden met een apart tabblad werken, maar men mag ook een aantal klassen op eenzelfde tabblad zetten. De verdeling kan bijvoorbeeld per jaar en/of per finaliteit. Dit is volledig aan de gebruiker om een overzichtelijke verdeling te maken. De tussenstap in Excel is wenselijk om het overzicht te bewaren van de lessen die moeten ingehaald worden.
• Inladen van de inhaallessen in Mondriaan: vertrekkende van een leeg Mondriaanbestand kan men het gevulde Exceldocument inlezen. Mondriaan gaat dan opdrachten genereren, weken en uurlijsten aanmaken, klassen, partities, vensters en vakken aanmaken. Mondriaan vult alles zoveel mogelijk aan. De laatste details moeten dan verder door de gebruiker aangevuld worden. Het is ook mogelijk om de inhaallessen in te lezen in een bestaand Mondriaanbestand waar bijvoorbeeld de gewone lesopdrachten al in staan of in een leeg Mondriaanbestand waarin reeds 43/44 weken gedefinieerd zijn.
• Mondriaanbestand met inhaallessen verder aanvullen: de gegevens uit Excel werden vertaald naar Mondriaan, maar een aantal details missen nog om de inhaallessen te kunnen roosteren. Voor een inhaalles die in patroon wordt geroosterd, wordt de roosterweekgroep aangemaakt en ingevuld bij de opdrachtlijn. Welke weken tot deze roosterweekgroep behoren, moet de gebruiker zelf nog bepalen. Voor een inhaalles die via een uurlijst wordt geroosterd, wordt de uurlijst aangemaakt en ingevuld bij de opdrachtlijn. Welke roosterpunten tot deze uurlijst behoren, moet de gebruiker ook zelf nog bepalen.
• Samenvoegen van de inhaallessen met de andere lesopdrachten: als men de inhaallessen in een apart Mondriaanbestand heeft voorbereid, voegt men deze op het gepaste moment samen met de gewone lesopdrachten.

Merk op dat het systeem dat we hier beschrijven een hulpmiddel is om deze complexe problematiek op een overzichtelijke manier op te lossen. Dit is echter niet de enige manier om dit aan te pakken. Men kan er ook gewoon voor kiezen om alles rechtstreeks in Mondriaan te doen of men kan werken via ‘methode 1’.

Inhoud

• Voorbereiding van de roosterperiode
• Voorbereiding van de inhaallessen in een Exceldocument
• Inladen van de inhaallessen in Mondriaan
• Mondriaanbestand met inhaallessen verder aanvullen
• Samenvoegen van de inhaallessen met andere opdrachten
• Lijst van voorbeeldbestanden

Voorbereiding van de roosterperiode

In Excel kunnen we bijvoorbeeld een volledig schooljaar uittekenen. We zien 43 weken met de aanduiding of het een lesweek, examenweek, vakantie is. Dit overzicht is een handige tool als voorbereiding van:

• het vullen van het Excelbestand met inhaallessen voor de klassen die dat nodig hebben;
• het later aanvullen van het Mondriaanbestand waarin de inhaallessen ingeladen werden.

Dit Exceldocument gebruikt men zowel voor de voorbereiding van het multiweekrooster voor de gewone lesopdrachten en de alternaties als voor het Mondriaanbestand met de inhaallessen. In het voorbeeld ziet men volgende kolommen:

• Algemeen: voor het bepalen welke weken in het multiweekrooster ‘lesweken’ zijn.
• Zeswekelijks 1A: voor de klassen van 1A die een zeswekelijks patroon volgen voor bepaalde lessen.
• Semestrieel: voor de klassen of klasgroepen die semestervakken hebben.
• 5EZO en volgende: per klas duidt men aan welke weken de klas op stage is en wanneer de inhaallessen mogen gepland worden.

Voorbereiding van de inhaallessen in een Exceldocument

Voor elke klas, met inhaallessen, wordt er een overzicht gemaakt van de vakken die moeten ingehaald worden. Men heeft hier de mogelijkheid om met verschillende tabbladen te werken of om alle inhaallessen op 1 tabblad te noteren. Op elke lijn schrijft men een opdracht. In het tabblad zijn volgende kolommen beschikbaar:

• Klas: men noteert hier de Acro van de klas. Als de klas al bestaat in het roosterbestand, zal Mondriaan bij het inlezen deze klas overnemen. In het andere geval maakt hij ze zelf aan.
• Groep: deze kolom gebruikt men als de klas in 2 of meer groepen gesplitst is. Als de partitie al gedefinieerd is in Mondriaan, neemt hij deze over bij het inlezen. In het andere geval maakt hij deze zelf aan. Dit zorgt er wel voor dat er in 1 bestand 2 verschillende partities kunnen zijn met dezelfde partitie-elementen.
• Vak: men noteert hier de Acro van het vak. Als het vak al bestaat in het roosterbestand, neemt Mondriaan bij het inlezen de Acro over. In het andre geval maakt hij een nieuwe Acro aan.
• Leerkrachten: men noteert hier de Acro van de leerkracht. Als de leerkracht al bestaat in het roosterbestand, neemt Mondriaan bij het inlezen de Acro over. In het andere geval maakt hij ze zelf aan.
• #uur: men noteert het aantal lesuren dat men wil plannen voor het bijhorende vak. Als men de kolom week invult, komt dit overeen met het aantal te plannen lesuren per week. Als men de kolom Uurlijst invult, noteert men hier het totaal aantal te plannen lesuren voor dat vak doorheen het schooljaar.
• Blok: blokgrootte.
• Week: men noteert hier de roosterweekgroep die verwijst naar de lesweken van deze klas. Men vult deze kolom in wanneer men de inhaallessen ‘wekelijks’ roostert. Als deze roosterweekgroep nog niet bestaat in Mondriaan, wordt deze aangemaakt bij het inlezen. Als de inhaallessen niet wekelijks geroosterd worden, maar via een startuurlijst, laat men deze kolom leeg.
• ZR-link: men noteert enkel een ‘nummer’ wanneer men verschillende opdrachtlijnen wil koppelen via een ZR-link. Men nummert per pagina in het Exceldocument.
• Venster: hier definieert men eventueel een venster waarin men bepaalde vakken roostert. Voor inhaallessen wordt deze kolom minder gebruikt. Men kan ook gebruik maken van parallelle vensters. Men voegt de linken onderaan de pagina toe. In dit voorbeeld maakt men geen gebruik van vensters. Op de pagina ‘Alternerende roosters opzetten in een multiweeksysteem’ gebruikt men dezelfde template en vindt men een voorbeeld terug van parallelle vensters.
• Uurlijst: hier voegt men eventueel een uurlijst toe voor de bijhorende opdrachtlijn, bijvoorbeeld RAND_5GEZO. Deze uurlijst bevat de mogelijke starturen voor deze opdracht. Deze kolom wordt gebruikt als een aantal inhaallessen verspreid over het schooljaar geroosterd wordt. Men kan een uurlijst ook in combinatie met de kolom weken toevoegen. Dit kan bijvoorbeeld om een opdracht die wekelijks geroosterd wordt een specifiek startuur te geven, b.v. EERSTE. Mondriaan maakt deze uurlijst aan, maar men moet de bijhorende roosterpunten nog zelf selecteren in het tabblad ‘Uren/Week | Uurlijsten’.
• Commentaar: dit veld wordt niet ingelezen. Het kan handig zijn voor de gebruiker om voor zichzelf extra informatie toe te voegen.

Voor de kolommen klas en leerkracht kan men meer dan 1 Acro toevoegen. Als scheidingstekens zijn toegelaten: een komma, een spatie, een kommapunt.

Tip: zorg ervoor dat het totaal aantal te plannen inhaallessen een veelvoud is van het aantal weken dat er inhaallessen gepland worden. Dit spaart het definiëren van extra voorwaarden uit om het aantal inhaallessen per week te bepalen.

Voorbeeld: de klas 5GEZO

Hierboven vindt men een overzicht van de inhaallessen voor de klas 5GEZO.

Het vak ENG van leerkracht DOMBS wordt voor 5 lesuren ingepland in losse uren (blok=1). De uurlijst RAND_SC_5GEZO bevat de toegelaten uren voor de weken waarin de inhaallessen gepland worden.

Het vak GEZ_STA_EX van leerkracht ALENS wordt wekelijks ingepland als blok van 2 lesuren in alle lesweken van 5GEZO. Dit lesblok moet starten op een eerste lesuur.

In dit voorbeeld wordt er voor alle vakken met dezelfde uurlijst RAND_SC_5GEZO gewerkt. Deze uurlijst wordt concreet bepaald nadat de inhaallessen in Mondriaan ingelezen zijn. Men zou hier ook met verschillende uurlijsten kunnen werken. Dit geeft maximale vrijheid voor het inplannen van inhaallessen in bepaalde weken en op specifieke uren. Het is aan de gebruiker om dit verder te verfijnen.

Inladen van de inhaallessen in Mondriaan

In deze sectie bespreken we het opladen van de inhaallessen in Mondriaan vanuit een gevuld Exceldocument.

Men heeft de keuze om te vertrekken van een nieuw/leeg bestand om de inhaallessen in op te laden of om de inhaallessen in een bestaand bestand, en dus al gedeeltelijk gevuld bestand, bij te laden.

Tip: zorg ervoor dat het lege bestand ook al dezelfde roosterweekdefinitie en dezelfde roosterweken bevat als het eigenlijke lessenroosterbestand. Dit bespaart heel wat werk achteraf.

Dit zijn de 2 manieren van werken.

1. Men laadt de inhaallessen in een leeg nieuw bestand op. Daar test men de planning van de inhaallessen op zich. Daarna voegt men het Mondriaanbestand met de inhaallessen samen met het bestand waarin de overige (les)opdrachten voorbereid werden.
2. Men laadt de inhaallessen in een al gevuld bestand op. In dit geval hoeft men de bestanden niet meer samen te voegen. Dit systeem laat minder makkelijk toe om de inhaallessen apart te testen.

In de verdere toelichting vertrekken we van een ‘leeg’ bestand. Omdat we dezelfde template gebruiken als voor de alternaties, maken we ook gebruik van dezelfde knop, nl. “Tools | Alternaties”. Mondriaan vraagt om een Excelbestand te openen. Let op: enkel bestanden die aan de afgesproken template voldoen, kunnen ingeladen worden.

We vertrekken van een leeg bestand dat we voor dit voorbeeld aanmaken met 10 uur per dag en 43 weken.

Via “Tools | Alternaties” laden we het Excelbestand op waarin we de voorbereiding gemaakt hebben:

In het opdrachtentabblad zullen de opdrachten verschijnen die uit de Excelbladen afgeleid werden.

Opdrachten 5GEZO

De kolom Klassen, Vakken en Leerkrachten werden ingevuld. De uren en blokken werden overgenomen. In de kolom Weken vindt men voor het vak GEZ_STA_EX de ‘lesweken_5GEZO’ terug die ingevuld werd in het Exceldocument. In de kolom Startuurlijsten vindt men de uurlijsten terug die ingevuld werden in het Exceldocument.

Aangemaakte Klassen

Als de klassen in het bestand nog niet bestaan, worden ze aangemaakt.

Aangemaakte Vakken

Als de vakken in het bestand nog niet bestaan, worden ze aangemaakt.

Aangemaakte Leerkrachten

Als de leerkrachten in het bestand nog niet bestaan, worden ze aangemaakt.

Aangemaakte roosterweken, roosterweekgroepen, uurlijsten

Als het lege bestand al dezelfde roosterweekdefinitie en roosterweken bevat, moet men hier niets meer aanpassen. Voor de roosterweekgroepen en de uurlijsten worden enkel de benamingen overgenomen.

Mondriaanbestand met inhaallessen verder aanvullen

Na het importeren van de inhaallessen moeten er nog een aantal zaken gebeuren. Wanneer men vertrokken is van een multiweeksysteem met 43/44 weken, moet men hieraan niets meer aanpassen. Men zal echter wel de roosterweekgroepen en de uurlijsten nog moeten vervolledigen.

Roosterweekgroepen vervolledigen

In het tabblad Uren/Week |Roosterweek kan men de roosterweekgroepen aanvullen.

Uurlijsten vervolledigen

In het tabblad Uren/Week | Uurlijsten vult men de uurlijsten aan:

Custom kolommen aanmaken

Om achteraf gemakkelijk te kunnen filteren en sorteren is het handig om 2 custom kolommen te voorzien: 1 voor de inhaallessen in patroon en 1 voor de inhaallessen met een startuurlijst. Deze custom kolommen kunnen eventueel ook gebruikt worden in extra spreidingen. In de paragraaf ‘Samenvoegen van de inhaallessen met andere opdrachten’ worden hiervan voorbeelden gegeven.

Voor meer info i.v.m. het aanmaken van custom kolommen in het opdrachtentabblad verwijzen we naar de pagina Custom kolommen in het opdrachtentabblad.

Samenvoegen van de inhaallessen met andere opdrachten

Tot slot kunnen we het bestand met de inhaallessen samenvoegen met het bestand dat de gewone lessen bevat (zie Samenvoegen Mondriaanbestanden). Dit is een overbodige stap wanneer de inhaallessen rechtstreeks vanuit het Exceldocument in het bestand met de gewone lessen werden ingelezen.

In dit voorbeeld worden enkele inhaallessen in patroon geroosterd. De overige inhaallessen worden op de rand geroosterd, meer bepaald op het eerste of tweede lesuur en op het achtste of negende lesuur. Belangrijk hierbij is dat de inhaalles op de bovenrand voor een gewone les valt en op de onderrand na een gewone les.

Voorbeeld van inhaalles in patroon

Het vak GEZ_STA_EX voor 5GEZO is een voorbeeld van een inhaalles die in patroon wordt geroosterd. Dit betekent hier dat GEZ_STA_EX elke week op hetzelfde moment in een blok van 2 uur geroosterd wordt. In de kolom weken vult men de lesweken van 5GEZO in, nl. lesweken_5GEZO. Het vinkje Patroon staat aan. Bijkomend wordt hier de startuurlijst EERSTE ingevuld. Dit is de keuze van de roosteraar. Voor een lesopdracht in patroon is een startuurlijst niet noodzakelijk:

Voorbeeld van inhaalles op de rand

Het vak FRA voor 5GEZO is een voorbeeld van een inhaalles die verspreid over de lesweken van 5GEZO op de rand wordt geroosterd. Dit betekent hier concreet dat 5GEZO verspreid over het schooljaar 6 keer een uur FRA krijgt, naast de 3 uren FRA per week die in patroon geroosterd worden. De startuurlijst RAND_SC_5GEZO geeft aan op welke momenten in de week de inhaalles van FRA mag vallen.

Bijkomende voorwaarden

Het vlot roosteren van inhaallessen vraagt zoveel mogelijk zuurstof. Via extra spreidingen kan men een aantal extra voorwaarden opleggen. Hieronder bekijken we enkele voorbeelden. Deze lijst is zeker niet volledig.

• Maximumaantal inhaallessen per week

Het maximumaantal inhaallessen per week wordt bepaald door onderstaande waardespreiding. Dit betekent hier concreet dat er maximum 4 inhaallessen per week geroosterd worden. CC_InLes verwijst hier naar de custom kolom InLes van het opdrachtentabblad.

• Aantal lesuren op de rand

Onderstaande waardespreiding bepaalt het maximumaantal lesuren die op de rand mogen vallen. Voor meer info en voorbeelden verwijzen we naar de pagina: Vrije klasuren op de randen van het rooster leggen.

• Inhaallessen als eerste of laatste uur van de dag

In dit voorbeeld kan een inhaalles op het eerste, tweede, achtste of negende lesuur geroosterd worden. Dat zijn immers de toegelaten lesuren van de uurlijst RAND_SC_5GEZO. Bijkomende voorwaarde hierbij is dat op de BOVENRAND (eerste en tweede lesuur) een inhaalles voor een reguliere les valt en op de ONDERRAND (achtste en negende lesuur) na een reguliere les. Dit wordt geregeld via onderstaande volgordespreidingen. Voor meer info i.v.m. volgordespreidingen verwijzen we naar de pagina: Definiëren van Volgordespreidingen.

Lijst van voorbeeldbestanden

Volgende zip-file bevat alle voorbeeldbestanden en Exceltemplates die hier gebruikt werden: alternaties-voor-inhaallessen.zip.

• Voorbereiding Jaarkalender 2024-2025
• Inhaallessen – voorbereiding in Excel
• Inhaallessen in Excel – Betekenis van de kolommen
• Basisrooster – multiweken
• Inhaallessen in multiweken
• Inhaallessen – multiweken – uurlijsten en lesweken stageklassen
• Basisrooster – multiweken – met inhaallessen

Alternerende roosters opzetten in een multiweeksysteem

De onderwijshervorming stelt steeds meer zwaardere eisen aan het roosterwerk: co-teaching, alternerende vakken al of niet in combinaties met modules, gesplitste klasgroepen, etc. Steeds meer scholen krijgen te maken met alternerende roosters en/of gesplitste klasgroepen en/of modulaire opbouw uitgerold over een volledig schooljaar. De alternaties/modules zijn vaak de praktijkvakken. Onze testschool, waar het systeem dat we hier gaan verduidelijken reeds gebruikt wordt, staat elk jaar garant voor een nieuwe lichting bakkers, chocolatiers, slagers, traiteurs, koks, hofmeesters, reisleiders, gidsen, restaurateurs en hoteliers. De eisen voor de praktijk in het model zijn complex. Via het systeem dat we hier zullen beschrijven wordt de problematiek van alternerende roosters op een eenvoudige en overzichtelijke manier voorbereid en vertaald naar Mondriaan.

In grote lijnen werkt het systeem als volgt:

• Voorbereiding van hoe de ganse periode waarover geroosterd wordt er uitziet. Welke zijn de lesweken, de examenweken, de vakanties. Vaak is dit gewoon een overzicht van het ganse schooljaar. Dergelijk schema kan men in Excel opstellen. Binnen dit schema kan men dan al aanduiden hoe bijvoorbeeld een tweewekelijks systeem, en een vijfwekelijks systeem er zou uitzien; hoe modules van bepaalde jaren gemapt worden op zulk een jaarkalender, etc. We zullen hier een voorbeeld van bespreken. Deze Excel is erg handig om het overzicht te bewaren maar voor het systeem enkel info ter zijde.
• Voorbereiding van de Alternaties in een Exceldocument. Dit Exceldocument moet volgens een bepaalde template ingevuld worden om te kunnen gebruiken in Mondriaan. In dit document gaat men voor elke klas waarvoor men alternaties of een modulair systeem wenst op te bouwen een apart tabblad (sheet) voorzien. Elk van deze sheets moet volgens een opgelegd patroon gevuld worden. De Exceltussenstap was wenselijk om orde op zaken te stellen voor de afdelingsverantwoordelijke en de algemene planning van de praktijk op jaar- of kalenderbasis. Een (grondige) kennis van Mondriaan is hiervoor niet nodig.
• Inladen van de Alternaties in Mondriaan. Vertrekkende van een leeg Mondriaanbestand kan men het gevulde Exceldocument inlezen. Mondriaan gaat dan opdrachten genereren, weken en uurlijsten aanmaken, klassen, partities, vensters, en vakken aanmaken. Mondriaan vult alles zoveel mogelijk aan en de laatste details moeten dan verder door de gebruiker aangevuld worden. Het is ook mogelijk om de alternaties in te lezen in een bestaand Mondriaanbestand waar bijvoorbeeld de niet alternerende opdrachten reeds in staan. We raden dit echter af omdat het op punt stellen van de alternaties op zich beter apart gebeurt.
• Mondriaanbestand met Alternaties verder aanvullen. De gegevens uit Excel werden vertaald naar Mondriaan maar een aantal details missen nog om de alternaties te kunnen roosteren. In Excel wordt bijvoorbeeld bepaald dat een klas bepaalde vakken in de even weken heeft, andere in de oneven weken. Of een andere klas wordt in groepen verdeeld en de groepen volgen bepaalde vakken in week 1, 2, 3, 4 of 5. In beide gevallen met de bedoeling om dat over het jaar uit te rollen en alternerend te maken. Wat de gebruiker dan nog moet doen is de roosterdefinitie verder aanvullen naar bijvoorbeeld 43 weken en de weekgroepen die vernoemd werden in Excel aanvullen met hun juiste definities. Ook uurlijsten moeten aangevuld worden. Tenslotte moeten ook leerkrachten en lokalen toegevoegd worden. Pas als deze details toegevoegd werden is het plaatje van de alternaties compleet en kunnen de alternaties geroosterd worden.
• Samenvoegen van de alternaties met de andere lesopdrachten. In een complexe school is het vaak al een hele klus om die alternaties helemaal sluitend te krijgen over het jaar. Het is daarom aan te raden om dit eerst helemaal klaar te hebben alvorens de rest van de lesopdrachten er bij te roosteren. Alternaties en gewone lesopdrachten kan men dus apart voorbereiden in Mondriaanbestanden om ze dan op het gepaste moment samen te voegen en om vervolgens alles samen te roosteren. Hoe men Mondriaanbestanden moet samenvoegen tot één bestand wordt beschreven in “Samenvoegen van Mondriaanbestanden“.

Merk op dat het systeem dat we hier beschrijven een hulpmiddel is om deze complexe problematiek op een overzichtelijke manier op te lossen. Dit is echter niet de enige manier om dit aan te pakken. Men kan er ook gewoon voor kiezen om alles rechtstreeks in Mondriaan te doen. We hopen echter dat dit systeem, wat het resultaat was van een vruchtbare samenwerking tussen het Mondriaanteam en een van de meest complexe scholen van Vlaanderen, een welgekomen hulp zal zijn om dit probleem ook elders aan te pakken.

Moest er voor bepaalde scholen nood zijn aan extra uitbreidingen aan dit systeem dan kan dat steeds besproken worden.

Inhoud

• Voorbereiding van de roosterperiode
• Voorbereiding van de Alternaties in een Exceldocument
  • Structuur van het Exceldocument dat gevuld moet worden
  • Klas met 2-wekelijkse alternaties en partities
  • Klas met 5-wekelijkse alternaties
  • Klas met 2-wekelijkse alternaties en modules
• Inladen van de Alternaties in Mondriaan
• Mondriaanbestand met Alternaties verder aanvullen
• Samenvoegen van de Alternaties met de andere lesopdrachten
• Lijst van voorbeeldbestanden

Voorbereiding van de roosterperiode

In Excel kunnen kunnen we bijvoorbeeld volgend volledige schooljaar uittekenen. We zien 43 weken met de aanduiding of het een lesweek, examenweek, vakantie is. Dit overzicht gebruikt men als handige tool om een en ander voor te bereiden. Deze voorbereiding is handig voor 2 zaken:

• het vullen van het Excelbestand met alternaties voor de klassen die dat nodig hebben.
• het later aanvullen van het Mondriaanbestand waarin de alternaties ingeladen werden.

In het voorbeeld ziet men 3 speciale kolommen ter voorbereiding van de alternaties:

• Tweewekelijks: voor klassen of klasgroepen die een tweewekelijks patroon volgen voor bepaalde lessen bepalen we hier waar elke w1 en w2 valt.
• Vijfwekelijks: voor klassen of klasgroepen die een vijfwekelijks patroon volgen voor bepaalde lessen bepalen we hier waar elke w1, w2, w3, w4, w5 valt.
• Modules 6THa: Voor klas 6THa bepalen we hier in welke week welke moduledeel valt. Hier gaat het om module 1 en 2 en elk van die modules heeft een ander plan in w1 en w2.

Merk op dat de aanduidingen w1, w2, … MOD_1_2, etc uiteindelijk vertaald worden naar weekgroepen in Mondriaan. Bijvoorbeeld w1 betekent hier in kolom Tweewekelijks: elke eerste week in een alternatie van 2 weken. w1 zal dus vertaald worden naar een weekgroep dat al die eerste weken bevat.

Voorbereiding van de Alternaties in een Exceldocument

Om de mogelijkheden toe te lichten vertrekken we hier van 3 verschillende klassen die elk hun vorm van alternaties hebben.

Structuur van het Exceldocument dat gevuld moet worden

Voor elke klas wordt er in principe een apart tabblad aangemaakt (maar niet noodzakelijk). En elk tabblad kan men alternerende opdrachten opstellen. Op elke lijn schrijft men een opdracht. In het tabblad hebben we volgende kolommen beschikbaar:

In volgende secties bespreken we de mogelijkheden adhv 3 klassen die elk hun specifieke eigenschappen hebben qua alternaties.

Klas met 2-wekelijkse alternaties en partities

De vraagstelling voor klas 3BRKa:

• De klas wordt opgesplitst in 2 groepen (G1, G2) die telkens tegenover elkaar gezet worden voor een aantal vakken.
• De klas heeft een 2-wekelijks alternerend rooster.
• pvk: G1 en G2 hebben elke week apart 8 uur pvk: 2*4 uur.
• pvr: G1 en G2 hebben elke week apart 7 uur pvr: 4 uur, 2 uur, 1 uur.
• taal: G1 heeft fra in w1 en eng in w2. G2 heeft eng in w1 en fra in w2.
• (G1, pvr en fra en eng) staat steeds tegenover (G2, pvk)
• (G2, pvr en fra en eng) staat steeds tegenover (G1, pvk)
• G1 en G2 hebben op elke dag zowel pvr als pvk.

Een voorbeeld van het resultaat zou er als volgt kunnen uitzien in Mondriaan. We tonen enkel 2 weken (en 2 dagen). Dit is hoe de alternatie over het ganse rooster er dan kan uitzien.

Deze structuur kunnen we nu voorbereiden in een Exceldocument waarvan de vorm door Mondriaan wordt vastgelegd. Per tabblad kan men de alternaties van een klas beschrijven. Wenst men alternaties van 10 klassen te beschrijven dan kan men 10 tabbladen invoeren of men groepeert klassen samen per tabblad, daar is de gebruiker vrij in. Elk tabblad moet dezelfde structuur hebben zoals hier getoond. Het eerste tabblad beschrijft de alternaties van klas 3BRKa.

Bekijken we G1 in w1:

• We willen 1 dag van 8 uur waar G1 4 uur pvr en 4 uur pvk heeft. Dat wordt in 2 lijnen genoteerd en beide lijnen worden in 1 venster van 8 gelegd (V_3RBKa_2).
• We willen 1 dag van 8 uur waar G1 4 uur pvk, 2 uur pvr, 1 uur pvr en 1 uur fra heeft. Dat wordt in 4 lijnen genoteerd en alles samengezet in 1 venster van 8 uur (V_3RBKa_1).

We volgen een gelijkaardig stramien voor G2 in w1 maar ipv fra voegen we hier eng toe. We gebruiken hier ook 2 vensters van 8 uur (V_3RBKa_3, V_3RBKa_4). Nu zouden we willen afdwingen dat de blokken van 8 uur van G1 en G2 paarsgewijs naast elkaar komen te liggen. Dat kunnen we doen door de vensters parallel te maken. Dat noteren we onderaan. Voor w1 zijn dat:

• V_3RBKa_1 (G1), V_3RBKa_4 (G2): samen op 1 dag
• V_3RBKa_2 (G1), V_3RBKa_3 (G2): samen op 1 dag

Door ze samen in 1 cel te vernoemen worden dit parallelle vensters. Merk op dat dat ook bekomen kan worden door ze op aparte lijnen te schrijven maar dan moet de ZR-Link ingegeven worden.

Wat we tenslotte ook nog willen afdwingen is dat (G1, pvk) en (G2, pvr) en vice versa binnen 1 dag naast elkaar vallen. Dat doen we door die blokken een ZR-Link te geven. Voor w1 zijn dat 1 en 2.

Voor w2 doen we een gelijkaardige opzet.

Klas met 5-wekelijkse alternaties

De vraagstelling voor klas 5BRK:

• De klas wordt in dit voorbeeld niet opgesplitst in groepen.
• De klas heeft een 5-wekelijks alternerend rooster.
• Er zijn 5 vakken die we wensen te alterneren in 5 weken. In elke week telkens 2 blokken van 8 uur van hetzelfde vak. Het gaat om de vakken project_k, pvk_BT, pvr_BT, pvk_BV, pvr_BV. De blokken van 8 uur moeten steeds op een donderdag en vrijdag vallen.
• In de weken w2 en w4 willen we nog een extra blok van 4 uur project_k. Dit blok valt telkens op woensdagnamiddag.
• In de weken w1, w3, w5 willen we de klas vrijhouden (vrij) op woensdagnamiddag.

Een voorbeeld van het resultaat zou er als volgt kunnen uitzien in Mondriaan. We tonen enkel 5 weken (en 3 dagen). Dit is hoe de alternatie over het ganse rooster er dan kan uitzien.

In hetzelfde Exceldocument hebben we nu een tabblad 5BRK waar we deze alternaties als volgt kunnen noteren:

In de kolom week gebruiken we nu de standaardacroniemen van de weken (w1, …, w5). In de kolom Uurlijst staan in dit geval niet de échte namen van uren/dagen/weken maar vrij gekozen namen van uurlijsten die aangemaakt zullen worden: wo5, do1, vr1. Bedoeling is dan we in Mondriaan straks deze uurlijsten zelf gaan aanvullen.

Klas met 2-wekelijkse alternaties en modules

De vraagstelling voor klas 6HTa:

• De klas wordt in 2 groepen ingedeeld: G1 en G2.
• De groepen hebben een 2-wekelijks alternerend rooster.
• Gedurende de eerste helft van het jaar volgen ze module 1 in een 2-wekelijks systeem.
• Gedurende de tweede helft van het jaar volgen ze module 2 in een 2-wekelijks systeem.
• Zowel in de module 1 als 2 heeft G1 in w1 steeds 8 uur pvk en G2 heeft dan op hetzelfde moment 8 uur pvr.
  
• Zowel in de module 1 als 2 heeft G1 in w2 steeds 8 uur pvr en G2 heeft dan op hetzelfde moment 8 uur pvk.
• In module 1 heeft G1 in w1 en w2 4 uur pvk en G2 heeft dan op hetzelfde moment 4 uur pvh.
• In module 2 heeft G1 in w1 en w2 4 uur pvh en G2 heeft dan op hetzelfde moment 4 uur pvk.

Een voorbeeld van het resultaat zou er als volgt kunnen uitzien in Mondriaan. We tonen enkel 2 weken (en 2 dagen) per module. Het eerste plaatje toont module 1 (van w1 tot/met w26). Het tweede plaatje toont module 2 (vanaf week 27).

In hetzelfde Exceldocument hebben we nu een tabblad 6THa waar we deze alternaties met modules als volgt kunnen noteren:

Er zijn 2 modules en 2 weken. Dat maakt dat er in feite 4 verschillende weken zijn. Om dat onderscheid te maken hebben we in de week kolom de 4 verschillende weekgroepen voorzien:

• MOD_1_1: module 1, week 1
• MOD_1_2: module 1, week 2
• MOD_2_1: module 2, week 1
• MOD_2_2: module 2, week 2

Deze weekgroepen gaan we in Mondriaan een definitie moeten geven.

Merk ook de ZR-Links op om de blokken van G1 en G2 samen te zetten. Verder zien we dat we voor de blokken van 4 uur een uurlijst Eerste voorzien omdat we die steeds op het eerste uur willen laten beginnen. Voor de blokken van 8 uur hebben we dat niet gedaan omdat het daar automatisch de enige mogelijkheid zal zijn (niets belet ons echter om het daar ook te zetten).

Inladen van de Alternaties in Mondriaan

In deze sectie bespreken we het opladen van de alternaties in Mondriaan vanuit het gevulde Exceldocument.

Men heeft de keuze om te vertrekken van een nieuw/leeg Mondriaanbestand om de alternaties in op te laden of om die alternaties in een bestaand, en dus reeds gedeeltelijk gevuld bestand bij te laden. Dit zijn de 2 manieren van werken:

1. Men laadt de alternaties in een leeg nieuw bestand op. Daar test men de planning van de alternaties op zich. Daarna voegt men het Mondriaanbestand met de alternaties samen met het bestand waarin de niet alternerende lessen voorbereid werden.
2. Men laadt de alternaties in een reeds gevuld bestand op. In dit geval hoeft men achteraf de bestanden niet meer samen te voegen. Dit systeem laat minder makkelijk toe om de alternaties apart te testen.

Onze voorkeur gaat uit naar de eerste oplossing. Een apart bestand maken voor de alternaties, die apart testen en vervolgens samenvoegen met het hoofdbestand.

Vertrekkende van een leeg bestand drukken we op de knop “Tools | Alternaties”. Mondriaan vraagt een excelbestand te openen. Enkel bestanden die aan de afgesproken template voldoen kunnen geladen worden.

In het opdrachtentabblad zullen de opdrachten verschijnen die uit de Exceltabbladen werden afgeleid.

Opdrachten 3BRKa

In de kolom Klassen ziet men de klas + partitie-element G1/G2. De uren, blokken, ZR-Links en Vensters werden overgenomen. In de kolom Weken heeft Mondriaan weekgroepen geplaatst met een naam afgeleid van wat in Excel stond. Omdat we in Excel w1, w2 gebruikt hebben, heeft Mondriaan dit als eerste en tweede week geïnterpreteerd en er de weekgroepen Alternaties_2_w1 en Alternaties_2_w2 van gemaakt. De “2” duidt op het feit dat het een 2-wekelijkse alternatie is. Deze 2 weekgroepen heeft Mondriaan aangemaakt maar zullen verder door de gebruiker gedefinieerd moeten worden. Merk op dat de opdrachten als Patroon gedefinieerd werden wat wil zeggen dat ze op elke week van de weekgroep gelijk liggen.

Merk op dat er in de eerste kolom waarschuwingen/fouten zullen verschijnen omdat nog niet alles gedefinieerd is.

Opdachten 5BRK

In de kolom Klassen staat de klas zonder partitie-elementen omdat ze niet in groepen ingedeeld werd. Hier bevat de kolom Weken andere weekgroepen: Alternaties_5_w1, … Alternaties_5_w5. Opnieuw, de “5” wijst op een 5-wekelijkse alternatie. Ook deze groepen werden afgeleid van Excel, werden automatisch aangemaakt en moeten verder vervolledigd worden. In Startuurlijsten zien we de namen van de uurlijsten zoals in Excel opgegeven (do1,vr1,wo5). Deze zullen gedefinieerd moeten worden.

Opdrachten 6THa

In Klassen zien we de klas met haar partitie-elementen G1/G2. In Startuurlijsten de uurlijst Eerste. Deze uurlijst zal moeten gedefinieerd worden. In de kolom Weken zien we de exacte namen van de weekgroepen zoals ze in Excel opgegeven werden. Ook deze zullen gedefinieerd moeten worden.

Aangemaakte Vensters

Alle vensters, in patroon op de weekgroepen zoals eerder uitgelegd. Ook de parallelle vensters werden gerespecteerd via de ZR-Link.

Aangemaakte Klassen en Partities

Als de klassen in het bestand nog niet bestaan worden ze aangemaakt. Net zoals de partities. De partitie wordt in dit geval steeds “Alternaties” genoemd. De partitie-elementen worden uit Excel overgenomen. Enkel voor de klassen waarvoor het gevraagd werd.

Aangemaakte vakken

Als ze nog niet bestaan worden ze aangemaakt.

Aangemaakte Leerkrachten

Als ze nog niet bestaan worden ze aangemaakt.

Aangemaakte Roosterweek, weekgroepen en uurlijsten

Vanuit het voorbeeld weten we zeker dat we 5 weken nodig hebben. Dat werd afgeleid uit de Weken kolom in Excel waar we voor de ene klas w1, w2 gebruikt hebben en voor een andere klas w1, …, w5. Vandaar dat Mondriaan alvast een Multiweekrooster van 5 weken heeft aangemaakt als basis om van te vertrekken.

Er werden 5 weken aangemaakt. De weekgroepen die beginnen met “Alternaties” hebben al een eerste week als element omdat deze expliciet als wx in Excel vermeld werden. De andere weekgroepen (MOD…) hebben nog geen definitie. Alle weekgroepen zullen verder aangevuld moeten worden.

Ook de uurlijsten werden toegevoegd. Hun definitie moet ook aangevuld worden.

Mondriaanbestand met Alternaties verder aanvullen

Na het importeren van de alternaties moeten een aantal zaken gebeuren. Mondriaan heeft al een multiweeksysteem voorzien maar het rooster moet nog verder uitgerold worden over het ganse schooljaar zoals voorzien was in de “Voorbereiding van de roosterperiode”. In dit voorbeeld zijn dat 43 weken. Het multiweekrooster bevat momenteel 5 weken. We breiden dat verder uit tot 43 en geven daarbij ook aan welke wel en welke geen lesweken zijn. Vervolgens vullen we de roosterweekgroepen en de uurlijsten aan.

Roosterperiode uitbreiden

Via de knop “Uren/Week | Roosterweek | Roosterweken aanpassen” komen we in het scherm om de weken aan te passen. Via de knop “Voeg toe via patroon” voegen we de weken toe. In de kolom Lesweek geven we aan welke weken geen lesweken zijn. Dit gaan om de vakantie en examenperiode.

Roosterweekgroepen vervolledigen

Vervolgens moet met in hetzelfde scherm de roosterweekgroepen vervolledigen:

Uurlijsten vervolledigen

Tenslotte worden de uurlijsten aangevuld:

Test de planning van de alternaties

Als deze aanvullingen gebeurd zijn kunnen we de alternaties testen door het geheel te plannen. Men kan hier dan bijvoorbeeld ook leerkrachten en lokalen gaan toevoegen aan de opdrachten.

Bewaar dit Mondriaanbestand als tussenstap voor het volledige rooster.

Samenvoegen van de Alternaties met de andere lesopdrachten

Zoals eerder uitgelegd kunnen we het bestand met de alternaties vervolgens samenvoegen met het bestand dat de gewone lessen bevat. Andere oplossingen zijn eveneens mogelijk. Men kan in het bestand van de alternaties ook de gewone lesopdrachten beginnen toevoegen. Men kan er ook voor kiezen om de alternaties vanuit Excel meteen in te lezen in het bestand met de gewone lesopdrachten.

Lijst van voorbeeldbestanden

Volgende Excelbestanden die op deze pagina gebruikt werden kan men hier downloaden:

• Alternaties in Excel – Betekenis van de kolommen
• Alternaties in Excel Template
• Voorbeeld Alternaties in Excel Template
• Voorbeeld Jaarkalender 2022-2023

Verder 2 Mondriaanbestanden als voorbeeld, de eerste werd bekomen vertrekkende van een leeg bestand waarin de alternaties (Voorbeeld Alternaties in Excel Template.xlsx) werden ingelezen. Dit bestand is op zich niet planbaar omdat er nog zaken aan toegevoegd moeten worden. In het tweede bestand werden de essentiële zaken toegevoegd zodat het wel te plannen is. Beide bestanden zijn gezipped. Deze kan men downloaden en unzippen om te kunnen bekijken in Mondriaan.

• Alternaties enkel ingelezen
• Alternaties aangevuld met weken en uurlijsten

Patroonopdrachten en Patroonvensters in multiweekroosters

Het concept “patroon” is relevant voor opdrachten, wensen en vensters in een multiweekrooster. De keuze voor “patroon” kan men vinden in de tabbladen “Opdrachten | Opdrachten”,  “Opdrachten | Wensen” en “Elementen | Vensters” van zodra de optie “Multiweek” aangevinkt is in het “Opties” tabblad. De keuze “patroon” moet men steeds zien in combinatie met de kolom “Weken”.

Voor een opdracht in een multiweekrooster kan men eisen dat de opdracht in elk van de aangeduide weken op exact dezelfde plaats in die weken valt. Heb je een lesopdracht van 1 uur Frans in een rooster van 4 weken, waarbij je dat uur Frans in elke week wenst, dan kan je eisen dat het in elke van die 4 weken op hetzelfde moment valt. Als er voor maandag het 4de uur gekozen wordt dan is het dat voor elk van de weken. De opdracht vormt een patroon. Dat in tegenstelling tot normale opdrachten, zonder patroon, waarbij de keuze in elke week verschillend kan zijn.

Ook voor Wensen kan men vragen om de blokken in een patroon te leggen, net zoals voor opdrachten. Voor elke week opgenomen in de wensopdracht zal het vrije moment dan op dezelfde plaats in de week vallen.

Hetzelfde geldt voor vensters. Vensters worden in “Elementen | Vensters” gedefinieerd. Van vensters kan men in een multiweeksysteem zeggen dat ze moeten voorkomen in de aangeduide weken. Men kan (vanaf Mondriaan versie 2020.3.0) ook eisen dat die vensters een patroon moeten vormen tussen de weken waarin ze voorkomen. Het gedefinieerde venster zal dan in elk van de weken op exact dezelfde plaats vallen. Vervolgens kan men dit venster gaan gebruiken in gewone opdrachten of in patroonopdrachten. Het punt is dat men dan ook weet dat hetzelfde venster in elk van de aangeduide op hetzelfde moment valt. Wat men verder met die vensters doet is vrij te kiezen.

Typisch worden patroonopdrachten gebruikt in roosters waarin een roulatiesysteem voorzien wordt. Men heeft bijvoorbeeld 4 weken waarin telkens 80% van het rooster identiek is maar op 20% van het rooster ziet men per week andere lessen georganiseerd worden. Doorheen het schooljaar volgen deze 4 weken zicht steeds op als een roulatiesysteem. De 5de week van het schooljaar is identiek aan de 1ste. De 80% van de lessen die steeds identiek moeten zijn die worden dan typisch via patroonopdrachten gedefinieerd. De andere lessen, die per week anders kunnen zijn, die worden als gewone opdrachten in de resterende “gaten” geroosterd.

Op de pagina “Lessen inhalen die vervallen door stageperiodes” wordt een systeem uitgewerkt dat veelvuldig gebruik maakt van patroonopdrachten.

Op de pagina “Opzetten van een Multiweeksysteem” wordt uitgebreid beschreven hoe men van een éénweeksysteem over kan gaan naar een multiweeksysteem.

Op deze pagina geven we enkele eenvoudige voorbeelden van patroonopdrachten en patroonvensters. We gaan ook in op de combinatie van beide. De voorbeelden zijn rudimentair met als doel de techniek duidelijk te maken.

Inhoud

• Opdrachten in een Multiweeksysteem met en zonder Patroon
• Vensters in een Multiweeksysteem met en zonder Patroon
• Effect van ‘Blokken per dag’ uitgevinkt op multiweekopdrachten en vensters
• ZR-Link en Bloklink ook toegelaten met multiweek opdrachten en vensters
  • Voorwaarden om een ZR-Link te maken tussen opdrachten
  • Voorwaarden om een Bloklink te maken tussen 2 opdrachten
• Combinaties van opdrachten en vensters in een multiweeksysteem
  • EV opdracht in een EV venster
  • EV opdracht in een MW venster
  • MW opdracht in een MW venster
  • MW opdracht in een EV venster: Niet toegelaten
• Opdrachtspreidingen in een Multiweeksysteem
  • Opdrachtspreiding op enkelvoudige opdrachten in een multiweeksysteem
  • Uitzonderingsdagen per week of over het volledige rooster te bekijken
  • Opdrachtspreiding op multiweekopdrachten zonder patroon in een multiweeksysteem
  • Opdrachtspreiding op multiweekopdrachten mét patroon in een multiweeksysteem
  • Weekspreidingen enkel van toepassing op enkelvoudige opdrachten
• Extra spreidingen in een Multiweeksysteem
  • De kolom Uurlijsten bij Extra spreidingen in een Multiweeksysteem
  • De kolom Weken bij Extra spreidingen in een Multiweeksysteem
  • Welke opdrachten worden gecontroleerd door extra spreidingen in een multiweeksysteem
• Wensopdrachten in Patronen

Opdrachten in een Multiweeksysteem met en zonder Patroon

Een aantal voorbeelden illustreren de mogelijkheden van opdrachten in een multiweek (MW) systeem. Klas K1 heeft les van ANN en JAN. in beide gevallen gaat het om 4 uur in blokken van 2. We tonen de mogelijkheden in een 4-week-systeem door de inhoud van de kolom Weken en Patroon te laten variëren. In alle voorbeelden maken we gebruik van dezelfde startuurlijst BLOK2 die in elk van de 4 weken op dezelfde manier gedefinieerd is. BLOK2 geeft startpunten 1, 3, 5, 7 op elke dag voor de 4 weken (woensdagnamiddagen niet inbegrepen).

Voorbeelden:

1. Beide opdrachten zijn zich niet bewust van de weekgrenzen en kunnen overal terecht komen.
2. Beide opdrachten moeten zich in elk van de 4 weken plaatsen.
3. Beide opdrachten moeten zich in elk van de 4 weken plaatsen en de opdracht van JAN moet in elke week hetzelfde patroon volgen.
4. Beide opdrachten moeten zich in elk van de 4 weken plaatsen en de opdracht van ANN en JAN moeten in elke week hetzelfde patroon volgen.
5. De opdracht van JAN moet zich plaatsen in week 1 en week 3 en moet in beide weken hetzelfde patroon volgen. De opdracht van ANN moet zich plaatsen in week 2 en week 4 zonder een patroon te volgen.

Voor elk van de voorbeelden geven we een willekeurige oplossing die aan de eisen voldoet.

Voorbeeld 1: Beide opdrachten zijn zich niet bewust van de weekgrenzen en kunnen overal terecht komen

We laten de kolom Weken leeg en geven hiermee aan dat het geen MW opdracht is. De mogelijke plaatsen om de opdracht te plaatsen strekt zich uit van het eerste uur van week 1 tot het laatste uur van week 4, de opdracht kent geen weekgrenzen. Als Weken niet gevuld is heeft Patroon geen betekenis.

Resultaat: De 2 blokken van ANN en de 2 blokken van JAN staan op willekeurige plekken verspreid over gans het rooster. In totaal zijn er 4 blokken van 2 uur geplaatst.

Voorbeeld 2: Beide opdrachten moeten zich in elk van de 4 weken plaatsen

We vullen de kolom Weken met de weekgroep “Weken”. Hiermee geven we aan de de opdracht in elke week volledig geplaatst moet worden. We laten Patroon nog uitgevinkt staan.

Resultaat: In elke week zien we de 2 blokken van ANN en de 2 blokken van JAN. Er zijn nu 16 blokken van 2 uur geplaatst wat 4 keer meer is dan in het vorige voorbeeld. Het is alsof we we opdrachtlijnen telkens 4 keer gedupliceerd zouden hebben met telkens een startuurlijst aan gekoppeld van de respectievelijke week. Dat hoeft dus niet en is ook de kracht van de kolom Weken. Via die kolom dupliceren we de opdrachten in de gevraagde weken.

We zien ook duidelijk dat er geen verband is tussen opdrachten geplaatst in de ene week ten opzichte van de opdrachten in een andere week. Er is géén patroon te herkennen.

Voorbeeld 3: Beide opdrachten moeten zich in elk van de 4 weken plaatsen en de opdracht van JAN moet in elke week hetzelfde patroon volgen

Voor beide opdrachten laten we de kolom Weken gevuld met “Weken” maar voor de opdracht van JAN vragen we nu dat het een Patroon wordt.

Resultaat: Nog steeds hebben we in elke week de 2 blokken van ANN en de 2 blokken van JAN. Echter, voor de lichtblauwe blokken van JAN zien we een duidelijk patroon aftekenen tussen de weken. In elke week staan de blokken van JAN op exact dezelfde plaats.

Voorbeeld 4: Beide opdrachten moeten zich in elk van de 4 weken plaatsen en de opdracht van ANN en JAN moeten in elke week hetzelfde patroon volgen

Beide opdrachten spelen zich in elke week af en nu maken we van beide opdrachten een Patroon.

Resultaat: In elke week nog steeds de 2 blokken van ANN en de 2 blokken van JAN maar deze keer is er voor zowel ANN als JAN een duidelijk patroon te zien tussen de weken.

Voorbeeld 5: De opdracht van JAN moet zich plaatsen in week 1 en week 3 en moet in beide weken hetzelfde patroon volgen. De opdracht van ANN moet zich plaatsen in week 2 en week 4 zonder een patroon te volgen

Voor JAN zetten we w1, w3 in de Weken kolom en vragen we dat het een Patroon volgt. Voor ANN zetten we de opdracht in w2 en w4 en vragen geen patroon te volgen.

Resultaat: we zien voor JAN 2 blokken van 2 in zowel week 1 als week 3 en ze volgen een mooi patroon. Voor ANN zien we in week 2 en week 4 ook telkens de 2 blokken maar niet volgens een strikt patroon.

Aanvinken Patroon: het aanvinken van patroon kan enkel als aan volgende voorwaarden voldaan zijn:

• De Weken-kolom bevat minstens 2 weken en
• De opdracht is helemaal nog niet gepland ofwel is ze reeds (deels) gepland in de vermelde weken en die planning voldoet reeds aan het patroon.

Het is dus niet mogelijk om een muliweek-patroon-opdracht te hebben als ze niet voldoet aan de eisen van het patroon.

Vensters in een Multiweeksysteem met en zonder Patroon

Voorbeeld 1: enkelvoudig venster in een multiweeksysteem.

We hebben een 4-week-rooster en een venster VEN1 van grootte 4 dat geplaatst kan worden op het EERSTE of VIJFDE uur in eender van de 4 weken. Het gaat dus om een venster dat maar 1 keer voorkomt maar zich overal kan plaatsen zonder weet te hebben van weekgrenzen. Als startuurlijst hebben we BLOK4 die er in elke week hetzelfde uitziet (eerste en vijfde uur) en we laten Weken en Patroon leeg. Momenteel is het venster geplaatst op w2_di1 en het is gevuld voor 100% met dummy opdrachten enkel om te kunnen tonen waar het staat in de visualizers. Als er geen opdrachten in een venster geplaatst zijn kan men het venster niet zien in de visualizers, vandaar een dummy vulling.

In het Rooster van VEN1 zien we inderdaad waar het venster staat (zichtbaar gemaakt door VUL).

Een opdracht die zich in VEN1 moet plaatsen kan in dit geval dus enkel in week2 staan ergens op de eerste 4 uur van dinsdag. Omdat V1 een enkelvoudig venster is en dus geen weekgrenzen kent heeft VEN1 invloed van w1_ma1 tot w4_vr8.

Voorbeeld 2: een multiweekvenster in elke week zonder patroon

Opnieuw een venster VEN1 van grootte 4 maar nu willen we dat het venster in elke week bestaat. De Weken kolom vullen we met “Weken”. In elke week kan het venster starten op BLOK4. Ook in dit voorbeeld hebben we het venster volledig gevuld met dummy opdrachten zodat we in de visualizer kunnen zien waar het zich bevindt. Het vinkje “Patroon” staat uit. In elke week kan het venster op een ander moment geplaatst worden.

Voorbeeld 3: een multiweekvenster in sommige weken zonder patroon

Enige verschil met voorbeeld 2 is dat we de Weken kolom van VEN1 beperken tot w1 en w3. Dit wil zeggen dat het venster niet bestaat in week2 en week4 (aangeduid in het paars).

Voorbeeld 4: een multiweekvenster in elke week met patroon

Het enige verschil met voorbeeld 2 is dat we de het Patroon vlagje aangevinkt hebben. Het resultaat is dat het venster nu in elke week op dezelfde plaats moet vallen.

Aanvinken Patroon: het aanvinken van patroon kan enkel als aan volgende voorwaarden voldaan zijn:

• De Weken-kolom bevat minstens 2 weken en
• Het venster is helemaal nog niet gepland ofwel is ze reeds (deels) gepland in de vermelde weken en die planning voldoet reeds aan het patroon.

Het is dus niet mogelijk om een muliweek-patroon-venster te hebben als ze niet voldoet aan de eisen van het patroon.

Effect van ‘Blokken per dag’ uitgevinkt op multiweekopdrachten en vensters

Het vlagje “Blokken per dag” is beschikbaar bij vensters en opdrachten. Als het aangevinkt is betekent dit dat blokken (groter dan 1) steeds binnen dezelfde dag moeten vallen. Het blok kan de dag niet overschrijden.  Het blok kan dan bijvoorbeeld niet deels op maandagnamiddag en dinsdagvoormiddag liggen. Is het vlagje niet aangevinkt dan mag een blok de dag wél overschrijden.

Voor multiweekopdrachten en vensters is dat niet anders.

Belangrijk hier zijn de grenzen van de week. Zelfs al laat men toe dat blokken de dag overschrijden, een multiweekopdracht of venster kan nooit een weekgrens overschrijden. Een multiweekopdracht als blok van 4 uur, in bijvoorbeeld week 1 en week 2, waarvoor ‘Blokken per dag’ uitgevinkt is kan perfect binnen week 1 dagen overschrijden en binnen week 2 dagen overschrijden maar ze zal nooit voor een stuk in week 1 en voor een stuk in week 2 kunnen liggen.

Voor een enkelvoudige opdracht of venster in een multiweeksysteem is dat anders. Dergelijke opdrachten of vensters kennen de weekgrenzen niet en kunnen daarom de weekgrens wél overschrijden.

ZR-Link en Bloklink ook toegelaten met multiweek opdrachten en vensters

Naast de gekende eisen waaraan opdrachten en vensters moeten voldoen opdat er een ZR-Link gemaakt kan worden verwachten we nu ook dat ze dezelfde inhoud hebben voor de Weken kolom. Je kan geen 2 opdrachten of vensters koppelen op hetzelfde roosterpunt als ze niet in dezelfde weken geplaatst worden.

Voorwaarden om een ZR-Link te maken tussen opdrachten

• Zelfde aantal uren
• Zelfde blokgrootte (en daardoor zelfde aantal blokken)
• Zelfde startuurlijsten (of nergens gedefinieerd)
• Zelfde overbruguurlijsten (of nergens gedefinieerd)
• Zelfde opdrachtspreiding (of nergens gedefinieerd)
• Géén Bloklink aanwezig
• Zelfde Weken (of nergens gedefinieerd)

Voorwaarden om een Bloklink te maken tussen 2 opdrachten

• Eén blok per opdracht. Grootte mag verschillen
• Zelfde overbruguurlijsten (of nergens gedefinieerd)
• Géén ZR-Link aanwezig
• Zelfde Weken (of nergens gedefinieerd)

Combinaties van opdrachten en vensters in een multiweeksysteem

In een enkelvoudig weeksysteem heb je enkelvoudige opdrachten en enkelvoudige vensters en ook van patronen is geen sprake. In een multiweeksysteem kunnen er echter heel wat combinaties ontstaan. In een multiweeksysteem kan je volgende zaken hebben:

• enkelvoudige (EV) opdrachten die geen weet hebben van de weekgrenzen (kolom Weken = leeg)
• enkelvoudige (EV) vensters die geen weet hebben van de weekgrenzen (kolom Weken = leeg)
• multiweek (MW) opdrachten (Weken is niet leeg) al dan niet met een patroon.
• multiweek (MW) vensters (Weken is niet leeg) al dan niet met een patroon.

Volgende combinaties zijn mogelijk:

• EV opdracht in een EV venster
• EV opdracht in een MW venster
• MW opdracht in een MW venster (mits voorwaarden)

(Om een oplossing mogelijk te maken moet het venster de opdracht kunnen bevatten en moeten de tijdbeperkingen en startuurlijsten uiteraard een oplossing toelaten.)

EV opdracht in een EV venster

• Klassiek geval.
• Zowel de opdracht als het venster kunnen eender waar vallen en hebben geen notie van weekgrenzen.

Voorbeeld: EV venster VEN2 van 8 uur en 2 EV opdrachten die VEN2 zullen vullen.

We kijken naar het rooster van VEN2:

EV opdracht in een MW venster

• Toegelaten.
• Het venster is al dan niet herhalend in één of meerdere weken en volgt al dan niet een patroon.
• De opdracht die in het venster moet vallen kan alle gaten vullen die het venster voorziet. Als het bijvoorbeeld een venster is van 4 uur in 3 weken dan hebben we in totaal 12 roosterpunten beschikbaar voor de EV opdracht. Als de opdracht dan bijvoorbeeld 12 uur plaatst dan kan die perfect in die gaten vallen.

Voorbeeld: MW venster VEN2 van 4 uur in week 1 en week 3 en 2 EV opdrachten die VEN2 zullen vullen.

Het enige wat we wijzigen tov het vorige voorbeeld is het venster. We hebben er een 4 uur groot venster van gemaakt en het mag zonder patroon in week 1 en week 3 voorkomen. De opdracht blijft enkelvoudig en moet in VEN2 geplaatst worden.

We kijken naar het rooster van VEN2:

Dat er geen patroon in VEN2 zit kan men zien doordat het in week 1 op dinsdag staat en in week 3 op maandag.

MW opdracht in een MW venster

• Toegelaten mits voorwaarden.
• Voorwaarde: het venster moet minstens in dezelfde weken voorkomen als de opdracht. Dus, de inhoud van de Weken kolom van het venster moet minstens de inhoud van de Weken kolom van de opdracht bevatten.
• Zowel de opdracht als het venster mogen al dan niet een patroon volgen, alle combinaties zijn mogelijk.

Voorbeeld: MW venster VEN2 heeft nu een grootte van 4 en moet in 3 weken geplaatst worden. We hebben 2 MW opdrachten in VEN2 waarvan de eerste in 3 weken moet geplaatst worden en de 2de in 2 weken.

De inhoud van de Weken kolom van VEN2 bevat inderdaad de weken die ook vermeld zijn in alle opdrachten die VEN2 gebruiken. Voor VEN2 hebben we geen patroon gekozen.

Voor de eerste opdracht hebben we 2 losse uren in elk van de 3 vermelde weken. We vragen hier een patroon te volgen en zich te plaatsen in VEN2. De tweede opdracht heeft 1 blok van 2 uur, te plaatsen in week 1 en week 2 en een patroon volgen is niet nodig.

We kijken naar het rooster van VEN2:

Enkele opvallende zaken in dit rooster:

• Omdat de eerste opdracht in de 3 weken een patroon moet volgen zien we dat VEN2 ook in een patroon “geforceerd” wordt. Het valt blijkbaar telkens op dinsdag. Dit wil echter niet zeggen dat in dergelijk geval het venster ook effectief in een exact patroon zal vallen. Enige voorwaarde hier is dat de opdracht een patroon vormt en dat het venster zich dan maar zo moet plaatsen dat dat lukt voor die opdracht.
• In week 3 is VEN2 maar voor de helft gevuld. Dat is ook niets speciaals. Vensters hoeven niet steeds volledig gevuld te worden.
• De 2de opdracht die in week 1 en 2 geplaatst wordt had geen patroon maar valt ook in een patroon vanwege de beperkingen opgelegd door opdracht 1 en het venster.

MW opdracht in een EV venster: Niet toegelaten

• Niet toegelaten.
• Een opdracht die in verschillende weken herhaald wordt en toch in een venster moet vallen wat niet herhalend is en geen notie van weekgrenzen heeft wordt niet toegelaten.
• Er zouden in theorie uitzonderingen op gemaakt kunnen worden (voor de duidelijkheid laten we het niet toe):
  • Als de opdracht bijvoorbeeld maar in 1 week moet vallen en de Weken kolom dus maar 1 week bevat.
  • Als de opdracht in bijvoorbeeld x weken moet vallen en het EV venster zou die weken kunnen omsluiten.

Opdrachtspreidingen in een Multiweeksysteem

Een opdrachtspreiding is gekoppeld aan de opdracht waar ze bij vermeld wordt. Een opdrachtspreiding is een eenvoudig type waardespreiding waarbij we afdwingen dat de opdracht een maximaal aantal keer per dag mag voorkomen.

We bekijken enkele variaties om uit te leggen wat het effect is op een enkelvoudige opdracht en op een multiweekopdracht met en zonder patroon in een multiweeksysteem.

Opdrachtspreiding op enkelvoudige opdrachten in een multiweeksysteem

We vertrekken van 2 opdrachten van 10 uur voor klas K1. De eerste opdracht met vak V1 mag maximum 2 uur per dag voorkomen. De tweede met vak V2 mag maximum 3 keer per dag voorkomen als als uitzondering 1 dag waar het 4 keer mag voorkomen.

Omdat het een enkelvoudige opdrachten zijn (Weken = leeg) mogen de opdrachten zich over de 4 weken verspreiden. Ze kennen geen weekgrenzen. Volgende 2 voorbeelden tonen geldige oplossingen. Elke dag van de 4 weken is een dag waarop de spreiding gecontroleerd wordt. Voor V2 is er één van 20 dagen waar het toegelaten is om 4 uur te plaatsen, op alle andere maximum 3.

Uitzonderingsdagen per week of over het volledige rooster te bekijken

Indien men enkelvoudige opdrachten heeft (dus niet gebonden aan Weken) kunnen ze over gans het rooster geplaatst worden. Als men dan opdrachtspreidingen definieert per dag en men hanteert daarbij ook een aantal uitzonderingsdagen dan kan men de vraag stellen of deze uitzonderingsdagen per week of over gans het rooster bekeken moeten worden. Standaard worden deze steeds per week bekeken. In de kolom “Uitz per week” kan men dit aangeven. De gebruiker kan dit enkel aanpassen voor enkelvoudige opdrachten. Van zodra de opdracht gekoppeld is aan een of meedere weken (kolom Weken gevuld) dan wordt steeds de regel gehanteerd dat de uitzonderingsdagen ook per week te bekijken zijn.

Bekijken we dit voorbeeld voor V2 waar er 20 uur vrij over het rooster geplaatst kunnen worden. We vragen max 1 uur per dag met uitzondering van 1 dag per week waar het 2 mag zijn:

Een mogelijke oplossing: In elke week zien we dat er max 1 dag is waar V2 een tweede keer in het rooster staat.

Indien we toch wensen dat het aantal uitzonderingsdagen bekeken wordt over gans de roosterperiode dan definiëren we dat als volgt:

Een mogelijke oplossing: Over gans de periode zien we dat er max 1 dag is waar V2 een tweede keer in het rooster staat.

Omdat de kolom “Uitz. per week” enkel uitgevinkt kan worden bij enkelvoudige opdrachten zullen we ze in de andere voorbeelden, bij de multiweekopdrachten, ook niet langer tonen. Daar staat het vlagje steeds aangevinkt en kan niet uitgevinkt worden. De veronderstelling is dat als we opdrachten koppelen aan weken dat ook de uitzonderingsdagen gekoppeld zijn aan weken.

Opdrachtspreiding op multiweekopdrachten zonder patroon in een multiweeksysteem

We hernemen het voorbeeld en maken van de opdrachten MW opdrachten zonder patroon. We vullen de Weken kolom hier met “Weken”. De opdrachten moet zich in elke week plaatsen.

Volgende plaatsing is een mogelijke oplossing van deze opdrachten met hun opdrachtspreiding. In elke week worden nu 20 uur geplaatst. De opdrachtspreiding moet nu per week bekeken worden. Er blijft voor V1 gelden dat er maximum 2 uur per dag geplaatst mogen worden. Voor V2 mogen maximum 3 uur per dag geplaatst worden en voor één dag is er een uitzondering dat er 4 uur mogen geplaatst worden. Deze uitzonderingsdagen gelden nu wel per week (“Uitz. per week” is steeds aangevinkt voor MW opdrachten ). Dus in elke week mag V2 op één dag 4 uur voorkomen.

Omdat de plaatsing van V1/V2 er in elke week per definitie anders kan uitzien moeten de spreidingen ook effectief in elke week gecontroleerd worden. Er is geen patroon.

Opdrachtspreiding op multiweekopdrachten mét patroon in een multiweeksysteem

We hernemen het voorbeeld en maken van de MW opdrachten patroonopdrachten. Patroon wordt aangevinkt. Merk op dat men Patroon pas kan aanvinken indien de opdrachten ofwel volledig uit de planning gehaald zijn ofwel dat ze reeds in een exact patroon geplaatst waren. In dit geval hebben we ze even uit de planning gehaald om vervolgens Patroon aan te kunnen vinken.

Dit is een mogelijke oplossing. Enige verschil is dat de opdrachten nu in patroon staan. De spreidingen blijven zoals in het vorige voorbeeld gerespecteerd per week.

Weekspreidingen enkel van toepassing op enkelvoudige opdrachten

Zie Weekspreidingen in het opdrachtentabblad in een multiweeksysteem

Extra spreidingen in een Multiweeksysteem

Extra spreidingen werden al uitvoerig uitgelegd op volgende pagina’s:

• “Definiëren van Waardespreidingen“
• “Definiëren van Volgordespreidingen“
• “Definiëren van Minimumspreidingen“
• “Opdrachten beperken door waardespreidingen“
• “Opdrachten beperken door volgordespreidingen“
• “Opdrachten beperken door minimumspreidingen“

Op de pagina “Opzetten van een Multiweeksysteem” werd uitgelegd waarop men moet letten als men van een enkelvoudig weeksysteem naar een multiweeksysteem over gaat in het kader van extra spreidingen en meer specifiek over de uurlijsten die gebruikt worden in deze spreidingen.

Op deze pagina geven we een paar kleine voorbeelden om het belang van de “Weken” kolom en de “Uurlijsten” kolom bij extra spreidingen in een multiweeksysteem nog eens toe te lichten.

De kolom Uurlijsten bij Extra spreidingen in een Multiweeksysteem

het concept van uurlijsten bij extra spreidingen werd uitgelegd in de vermelde pagina’s. Meestal zijn het eenvoudige constructies. Echter, om het aantal lijnen te beperken die een gebruiker moet ingeven weten we dat er allerlei constructies zijn om een verkorte schrijfwijze toe te laten. Heb je bijvoorbeeld een waardespreiding nodig om af te dwingen dat iets maximum 5 keer per dag mag voorkomen dan kan men ofwel voor elke dag een spreidingsregel (een lijn) definiëren, ofwel maakt men een slimme uurlijst die een OF-constructie is van individuele uurlijsten, die elk op zich een dag voorstellen, en gebruikt men die. Op die manier wordt een uurlijst een “opsplitser” of “multiplicator” van spreidingsregels. Alle aspecten en speciale gevallen werden al uitvoerig beschreven.

Voor extra spreidingen in een multiweeksysteem blijven alle regels gelden voor uurlijsten die ook in een enkelvoudig systeem gelden. Niets nieuws hier. Waar men uiteraard wel op moet letten is dat de uurlijsten die men gebruikt de lading dekken. Bestaat je systeem uit 4 weken van 5 dagen en je wenst een spreiding uit te drukken over iets wat elke dag moet gelden dan moeten de onderliggende uurlijsten wel weet hebben van 20 dagen. De uurlijsten moeten volledig zijn.

Uurlijsten hoeven zich niet aan weekgrenzen te houden. Uurlijsten kan men vrij definiëren en dat kunnen EN/OF constructies zijn die uren en sub-uurlijsten bevatten uit de volledige range van het rooster. Men kan perfect een OF-uurlijst maken van elke woensdag uit de 4 weken, of een EN-uurlijst met enkel de eerste 2 uur van elke maandag en dinsdag. Alles is mogelijk, zolang het maar betekenis heeft voor de spreidingen die men wenst uit te drukken.

Het uiteindelijke resultaat van de inhoud van de Uurlijsten kolom is dat met 1 of meerdere sub-uurlijsten bekomt die een opsplitser zijn van de spreiding. Dit is niet anders dat wat we als wisten uit een enkelvoudig weeksysteem.

De kolom Weken heeft wel een belangrijke invloed op de betekenis!

De kolom Weken bij Extra spreidingen in een Multiweeksysteem

Het vertrekpunt is de spreiding met zijn uurlijsten zoals in de vorige paragraaf beschreven. Dan is de vraag wat het effect is van de Weken kolom op uurlijsten en dus de spreidingen. Laten we de Weken kolom leeg dan blijft de interpretatie van de spreidingen als voorheen. Vullen we bijvoorbeeld “w1” in dan zeggen we dat de spreiding beperkt moet blijven tot de eerste week (stel dat er 4 zijn). Het effect van “w1” is dat alle resulterende uurlijsten afgekapt worden zodat ze beperkt worden tot uren wie zich in week 1 bevinden.

Nemen we als voorbeeld terug die 20 dagen waar we een waardespreiding van max 5 op hebben. Laten we Weken leeg dan is het gewoon een max 5 spreiding op elk van die 20 dagen. Door “w1” in te vullen gaan enkel de uurlijsten die zich in week 1 bevinden nog van tel zijn. De spreiding wordt dan enkel in week 1 gerespecteerd, niet meer in de andere.

(Ongewenste) afkappen van uurlijsten mogelijk:

Maar, het kan verder gaan dan dat. Stel dat je een EN-uurlijst gedefinieerd had als volgt:

• UL1 = w1_VRIJDAG, w2_MAANDAG

UL1 is dus een uurlijst van 16 roosterpunten (w1_vrijdag1, w1_vrijdag2, …, w1_vrijdag8, w2_maandag1, w2_maandag2, …, w2_maandag8).

Stel dat je UL1 gebruikt in een max 8 spreiding. Bekijken we voor dit voorbeeld een aantal mogelijke vullingen van Weken:

• Leeg: Er moeten geen weekgrenzen gerespecteerd worden. Hiermee wil zeggen dat er max 8 uren geplaatst mogen worden op de combinatie van vrijdag in week 1 en maandag in week2. Dus vrijdag 2 uur en maandag 6 zou een mogelijke oplossing zijn.
• “w1”: Mondriaan ziet dat UL1 de grens van week 1 overschrijdt en gaat in de spreiding UL1 afkappen zodat er enkel uren te vinden zijn van week 1. Dit resulteert dan in een spreiding van max 8 op de vrijdag in week 1.
• “w2”: Mondriaan ziet dat UL1 de grens van week 2 overschrijdt en gaat in de spreiding UL1 afkappen zodat er enkel uren te vinden zijn van week 2. Dit resulteert dan in een spreiding van max 8 op de maandag in week 2.
• “w1, w2”: Mondriaan maakt de combinatie van de 2 vorige:
  • spreiding max 8 op vrijdag week 1
  • spreiding max 8 op maandag week 2
• “w1, w2, w3”: zelfde als “w1, w2” omdat de uurlijst geen uren heeft in week 3.

Dus, de kolom Weken kan een grote invloed hebben op de betekenis van de spreiding. De Weken kolom is dus potentieel een nieuwe “opsplitser” van spreidingen en dat kan per ongeluk tot ongewenste effecten leiden.

Indien de onderliggende uurlijsten nooit weekgrenzen overschrijden dan dat er ook geen verdere opsplitsing gebeuren. Het is een punt waar men zeker op moet letten. In de meeste gevallen respecteren uurlijsten wel de weekgrenzen. Er zijn maar weinig gevallen waar het nuttig is om Mondriaan uurlijsten te laten afkappen maar weet wel dat het kan gebeuren.

Vanaf versie 2021.5.0 wordt er een waarschuwing gegeven indien Mondriaan een uurlijst afkapt.

Opgelet met afkappen van Uurlijsten bij Volgordespreidingen

Bij volgordespreidingen weten we dat de uurlijsten moeten geïnterpreteerd worden als een “range”. Wat van belang is, is het eerste en laatste roosterpunt van een uurlijst. Volgende uurlijsten zijn bijvoorbeeld identiek voor wat een volgordespreiding betreft:

• w1_VRIJDAG, w2_MAANDAG (16 uur in de lijst)
  • vr1, vr2, vr3, vr4, vr5, vr6, vr7, vr8, ma1, ma2, ma3, ma4, ma5, ma6, ma7, ma8
• w1_vrijdag1, w2_maandag8 (2 uur in de lijst)
  • vr1, ma8
• w1_VRIJDAG, w2_maandag8 (9 uur in de lijst)
  • vr1, vr2, vr3, vr4, vr5, vr6, vr7, vr8, ma8

De reden waarom ze voor een volgordespreiding identiek zijn is omdat ze beide dezelfde begin- en eindpunten hebben: w1_vrijdag1 en w2_maandag_8

Wat gebeurt er bij afkapping indien men de Weken kolom gaat vullen. We bekijken dat voor de 3 voorbeelden die in theorie hetzelfde resultaat moeten geven:

• w1_VRIJDAG, w2_MAANDAG (16 uur in de lijst)
  • vr1, vr2, vr3, vr4, vr5, vr6, vr7, vr8, ma1, ma2, ma3, ma4, ma5, ma6, ma7, ma8
  • men krijgt 2 ranges waarbinnen de volgordespreiding moet gelden: (vr1, vr8) en (ma1, ma8)
• w1_vrijdag1, w2_maandag8 (2 uur in de lijst)
  • vr1, ma8
  • na afkapping zitten we met (vr1, ???) en (???, ma8).
  • In beide gevallen een ongeldige spreiding en dus vervallen ze.
• w1_VRIJDAG, w2_maandag8 (9 uur in de lijst)
  • vr1, vr2, vr3, vr4, vr5, vr6, vr7, vr8, ma8
  • na afkapping zitten we met (vr1, vr8) en (???, ma8).
  • Enkel de eerste is een geldige range. De tweede in ongeldig en vervalt dus.

Dus, enkel indien er minstens 2 roosterpunten binnen een week vallen (in de uurlijst) zal Mondriaan nieuwe ranges kunnen afleiden tijdens het afkappen van de uurlijsten.

Vanaf versie 2021.5.0 wordt er een waarschuwing gegeven indien Mondriaan een uurlijst afkapt.

Ook hier is het zo dat het zéér onwaarschijnlijk is dat de gebruiker een uurlijst opgeeft in een volgordespreiding met als doel ze te splitsen op weekgrenzen. Het zal eerder een fout zijn dan de bedoeling. We laten het echter wel toe.

Welke opdrachten worden gecontroleerd door extra spreidingen in een multiweeksysteem

De selectie van opdrachten die invloed hebben op een spreiding gebeurt op dezelfde manier als voor spreidingen in een enkelvoudig weeksysteem. Voor elke elementaire spreiding die afgeleid wordt (via de opsplits-mechanismen die beschreven zijn) wordt gezocht naar de opdrachten die mogelijks impact kunnen hebben. Het speelt dan ook geen rol of de opdrachten zelf multiweek opdrachten zijn of niet. Ook het feit of ze een patroon volgen of niet speelt geen rol. Indien een opdracht impact kan hebben dan zal ze mee opgenomen worden.

Wensopdrachten in Patronen

(vanaf versie 2023.3.0)

Ook in het tabblad “Opdrachten | Wensen” hebben we de kolommen “Weken” en “Patroon”. Het mechanisme is hetzelfde als voor de normale opdrachten.

• In de kolom “Weken” geeft men aan in welke weken de wens moet gerealiseerd worden.
• Via het vlagje “Patroon” geeft men aan dat die wens in elk van de vermelde Weken op hetzelfde moment moet vellen.

In dit voorbeeld hebben we 3 wensopdrachten in patroon geplaatst. De wensopdracht bestaat bijvoorbeeld uit 2 blokken van 10 uur die op EERSTE moeten beginnen. Elk van die blokken kan op een willekeurig moment in de week vallen (EERSTE) maar als hij ergens valt dan is het op dezelfde plaats in elke week.

Indien de lesopdrachten van een leerkracht ook allemaal als patroonopdrachten gedefinieerd zijn en het is een gevuld rooster dan zullen wensen  zonder patroon waarschijnlijk ook allemaal op dezelfde plaats vallen omdat het niet anders kan. Via een patroonwens dwingt men dit echter af. Indien niet alle lesopdrachten als patroon gedefinieerd zijn en men wenst wel dat de wensen steeds op dezelfde moment vallen dan is het handig om dat te kunnen ingeven. Het is dan wel uitkijken of het mogelijk is om die wensen steeds op hetzelfde moment te forceren. Dit moet steeds met de nodige omzichtigheid en doordacht gebeuren.

Als men de wensen zonder patroon als geplaatst heeft en men wil er een Patroonwens van maken dan kan het zijn dat men het vinkje “Patroon” niet kan aanvinken:

• Als de wensblokken “toevallig” al in elke week op dezelfde plaats staan dan kan men het vinkje zonder probleem zetten.
• Als de wensblokken in het rooster staan maar niet in elke week op dezelfde plaats dan kan met het NIET aanvinken. In dit geval moet men de wens eerst weer uit de planning halen en pas dan kan men er een patroonwens van maken. Uit de planning halen doet men via rechtermuisklik op de wens en dan “Verwijderen > Planning”.

De wensen van SD in patroon:

Lessen inhalen die vervallen door stageperiodes: methode 1

We illustreren dit probleem met een geval uit de praktijk. Op het einde van de pagina kan men de voorbeeldbestanden vinden die gebruikt werden om dit probleem te illustreren.

Probleemstelling

Scholen die stages (vaktype PV of Praktijkvak) inrichten zijn wettelijk verplicht om de vakken van het type Algemeen vak en/of Technisch vak (AV, TV), die ze missen tijdens de stageperiodes, zo goed mogelijk te recupereren. Het recupereren gebeurt dan voor en na de stageperiodes in de reguliere lesweken. Neem bijvoorbeeld een klas die 3 weken op stage gaat en die volgens de lessentabel 6 uur het vak PAV per week moet volgen. Deze klas zou dan 3 x 6 = 18 uur PAV missen doordat ze op stage gaat. Dat deze 18 uur zomaar zou vervallen is niet aanvaardbaar. Die 18 uur zullen gedurende het jaar en in de reguliere lesweken ingehaald moeten worden.

Een perfect kloppend voorbeeld:

• Stel dat een klas een lessentabel heeft van 36 uur per week.
  • 4 uur PV (stage) per week.
  • 32 uur AV/TV per week
• De 4 uur stage gaat niet georganiseerd worden als elke week 4 uur maar zal typisch in een aantal weken continue gevolgd worden.
• Stel dat er gedurende 36 weken lesgegeven wordt in een schooljaar (= les + stage) en dat elke week bestaat uit 36 uur les (of stage).
• Het contingent stage is dan 4 uur per week * 36 weken = 144 uur stage voor een heel schooljaar.
• We kunnen dit contingent stage opnemen in 144 uur / 36h per week = 4 weken. 4 weken stage waarbij die weken al dan niet aansluitend kunnen zijn.
  • Gedurende die 4 weken worden alle stage-uren voor het hele jaar opgenomen en volgt de klas geen enkel uur AV/TV.
  • Gedurende die 4 weken missen ze 32 uur per week * 4 weken = 128 uur AV/TV. Deze 128 moeten ingehaald worden.
• Er zijn nog 36 weken – 4 stageweken = 32 weken waar gewoon les gegeven wordt.
• Als we 128 uur AV/TV moeten inhalen op 32 weken dan hebben we 128 uur / 32 weken = 4 uur per week nodig.
• In elk van die weken gaan sowieso de normale AV/TV vakken door, dat zijn er volgens de lessentabel 32 per week. Tellen we bij deze 32 uur de 4 uur inhaallessen bij dan komen we weer terug uit op 32 + 4 = 36 uur les per week wat perfect klopt met het uitgangspunt dat er 36 uur in de lessentabel staat.

De vraag is nu hoe we die 4 uur inhaalles per week gepland krijgen in het rooster voor alle klassen die dat nodig hebben. Elke week kan er anders uitzien. We gaan hier gebruik moeten maken van een multiweeksysteem.

Inhoud

• Oplossing schematisch besproken
  • Voorbeeld van een oplossing
    • Plannen van de inhaallessen
    • Plannen van het reguliere weekrooster
    • Uitrollen van de inhaallessen over 44 weken in het reguliere weekrooster
  • Didactische verfijning in het inhaallesrooster
    • Vermijden van versnippering van inhaallessen doorheen het jaar
    • Inhaallessen op een bepaald moment in het jaar plannen
    • Comprimeren van het aantal nodige slots per klas
    • Comprimeren van de inhaallessen voor de klassen binnen de nodige slots
    • Comprimeren van het aantal lesmomenten (slots) voor leerkrachten
    • Inhaallessen plannen met vaste- of keuzelokalen
• Techniek van de oplossing in meer detail besproken
  • Stap 1: Plannen van de wisseluren
  • Stap 2: Plannen van het basisrooster en het voorzien van de slots voor de inhaallessen
    • De gebruiker bepaalt zelf de momenten waarop de inhaallessen mogen vallen
    • Mondriaan bepaalt de momenten waarop de inhaallessen mogen vallen
    • Enkele voor- en nadelen van beide systemen
• Stap 3: Uitrollen van de inhaallessen met het basisrooster in een multiweeksysteem
  • Voorbereiden basisroosters
  • Uitrollen van de inhaallessen door beide bestanden samen te voegen
• Het resulterende multiweekbestand
  • Mogelijke validatieproblemen in het multiweekbestand
  • Opnieuw Plannen van het multiweekbestand
  • Enkele voor- en nadelen van beide systemen
• Wat als het basisrooster al een Multiweekrooster is?
• De uitgewerkte voorbeelden

Oplossing schematisch besproken

In de praktijk zal het niet snel op deze perfectie uitdraaien maar wel benaderen. Op basis van de lessentabellen, het aantal bruikbare weken in het schooljaar, de wetgeving, het aantal in te richten stageweken, etc moet eerst per klas bepaald worden hoeveel er van welk vak dient ingehaald te worden. Dit is een oefening op zich die nodig is om de planning van de inhaallessen te kunnen starten. Op basis van deze informatie kan men bepalen hoeveel uren (slots) er per week nodig zijn voor elke klas om de inhaallessen te kunnen plannen.

De oplossing die we voorstellen zorgt ervoor dat het grootste deel van de lesweek stabiel blijft. De 32 uur AV/TV (uit het “perfecte” voorbeeld) blijven steeds op hetzelfde moment doorgaan. De resterende 4 uur worden opgevuld met inhaallessen en kan elke week er voor die uren dus anders uitzien.

In de praktijk zien we dat het aantal uren dat in de week gereserveerd moet worden om inhaallessen te organiseren niet groter is dan 4 uur. De lessentabellen in het technisch en beroepsonderwijs hebben meestal tussen de 32 en 34 lestijden AV/TV op een week van 36 uur. Er is derhalve ook niet meer dan 2 tot 4 uur ruimte per week om de inhaallessen te organiseren.

De oplossing bestaat uit volgende stappen:

• Plannen van de inhaallessen (of wisseluren zoals ze ook genoemd worden) over de weken waarin ze gegeven mogen worden. Dit gaat een aparte Mondriaan file zijn waarin we de inhaallessen over bijvoorbeeld 44 weken gaan plannen voor alle klassen en dat op zo weinig mogelijk uren.
• Plannen of bepalen waar de inhaalmomenten (de slots) mogen vallen in de lesweek.
  • Ofwel wordt dit op voorhand bepaald: bijvoorbeeld steeds op vrijdagnamiddag.
  • Ofwel laten we dit bepalen door Mondriaan zelf. Hierbij kunnen we dan beperkingen opleggen zoals enkel op de rand van de dag of ook net voor of na de middag, etc.
• Plannen van het normale weekrooster waarbij er slots voorzien moeten worden om de inhaallessen achteraf in te laten vallen.
  • Als de slots op voorhand bepaald werden voorzien we die gaten gewoon in de roosters.
  • Als Mondriaan ze zelf mag kiezen dan gaat er extra info in het weekrooster opgenomen worden om de planning van die slots correct te kunnen doen.
• Als zowel het reguliere weekrooster met slots gepland is en de planning van de inhaallessen over de beschikbare weken zijn klaar dan kunnen beide samengevoegd worden. Met samenvoegen bedoelen we dat het reguliere weekrooster omgezet zal worden in een Multiweek rooster met bv 44 weken. Elke week is dan een kopie van het reguliere weekrooster en in elke week hebben we dan bijvoorbeeld 4 slots om de inhaallessen in te schuiven. De inhaallessen worden dan perfect over alle weken verdeeld zoals ze eerder gepland waren.

De oplossing die we voorstellen resulteert dus in een systeem waarbij er zo weinig mogelijk inhaalmomenten per week nodig zijn en waarbij die inhaalmomenten ook voor elke klas op hetzelfde moment in de week vallen. Het aantal kan verschillend zijn per klas maar ze zullen wel steeds op dezelfde momenten vallen. Dit maakt het ook overzichtelijk voor de leerkrachten. Leerkrachten roteren binnen die vaste 4 uur, net zoals de klassen.

Om dit goed te doen moet het roosterteam de stappen nauwgezet volgen. Mondriaan voorziet een aantal hulpmiddelen om het proces te vereenvoudigen:

Template file om inhaallessen te plannen

• We voorzien een Mondriaan template (*.zttxml file) die speciaal geconfigureerd is voor het plannen van de inhaallessen over de beschikbare weken.
• De template voorziet momenteel maximum 4 uur inhaalles per week (4 slots: U01, U02, U03, U04) en 44 weken.
• Als dit niet voldoet kan de gebruiker zelf aanpassingen maken aan de template. Het aantal weken vermeerderen of verminderen of het aantal kolommen uitbreiden is geen probleem.
• Om de inhaallessen te plannen starten we van deze template en maken er een inhaalles-Mondriaan file van.

Beperking: Mondriaan ondersteunt momenteel roosters met maximaal 2600 roosterpunten. Dat is goed voor 52 weken van 50 uur (52×50 = 2600). Als de resulterende multiweekfile meer dan 2600 roosterpunten zou nodig hebben dan zal dat niet lukken en krijgt de gebruiker daar een foutmelding voor.

Importeren van inhaalles-clusters om slots te zoeken in het reguliere rooster

• Indien men geen vaste momenten (slots) wenst te voorzien om de inhaallessen in te plannen dan kan Mondriaan ook zelf een keuze maken. Echter, om dat te kunnen doen moeten ook de inhaallessen eerst gepland worden via de eerste template. Na die planning weten we voor elk van de slots (bijvoorbeeld 4) het volgende:
  • welke leerkrachten moeten op elk slot beschikbaar zijn.
  • welke klassen moeten op elk slot beschikbaar zijn.
  • welke lokalen moeten op elk slot beschikbaar zijn.
• Voor elk van de slots kunnen we dan alle resources samen in 1 opdracht zetten en die plannen als apart uur waardoor we zeker zijn dat elke nodige resource voor dat slot ook beschikbaar is volgens het reguliere rooster.
• De functie “Import clusters” wordt uitgevoerd in het reguliere rooster en wat er geïmporteerd wordt zijn de clusters uit de inhaalles Mondriaan file.
• Die clusters (in geval van 4 slots zijn het er 4) worden dan eerst met het reguliere weekrooster gepland. Na de planning worden die clusteropdrachten verwijderd uit het reguliere rooster zodat er plaatst (slots) gemaakt kan worden om de echte inhaallessen uit te rollen.

Importeren van opdrachten om de inhaallessen te versmelten met het reguliere rooster en uit te rollen over de nodige weken

• Mondriaan voorziet een functie om de geplande inhaallessen te versmelten met een reeds gepland regulier weekrooster. Het gaat om de functie “Importeer opdrachten”.
• Tijdens het versmelten wordt van elk slot gevraagd waar het in het rooster moet vallen (mapping slots op echte uren). Die uren werden in het reguliere rooster voorzien door ofwel met vaste uren te werken (bv vrijdagnamiddag), ofwel heeft Mondriaan ze zelf gezocht via de clusterimport en planning.
• De nieuwe versmolten Mondriaan file zal een multiweek file zijn waarin alle weken voorzien zijn die ook in de inhaallessen file te vinden zijn, bijvoorbeeld 44 weken.
• Elke week wordt een kopie van het reguliere basisrooster, enkel op de gekozen slots zal men elke week een andere invulling met inhaallessen zien.
• De oorspronkelijke lesopdrachten uit het reguliere rooster zijn patroon-opdrachten geworden in het multiweek rooster. Elke week is identiek voor deze opdrachten. De inhaallessen verschillen per week en zullen dus geen patroon-opdrachten zijn.
• Ook de weken die in de inhaalles file gemarkeerd staan als niet beschikbaar (volledige rij met rode kruisjes) zullen resulteren in een weken die gevuld zijn met de reguliere lessen. Er zullen echter geen inhaallessen in gepland zijn. Men kan er zelf voor kiezen om die weken uit te schakelen door de patroonopdrachten aan te passen (in de Weken kolom enkel die weken aanduiden die relevant zijn.)

Voorbeeld van een oplossing

Voor we in de details treden van hoe alles opgezet moet worden tonen we eerst het resultaat van de verschillende stappen. De focus ligt steeds op dezelfde klas 6ET.

Plannen van de inhaallessen

De administratie van de nodige inhaallessen per klas is gebeurd en ingevoerd in de daarvoor voorziene Mondriaan template. De inhaallessen zijn gepland en voor de klas 6ET zou dit er als volgt kunnen uitzien. In dit soort bestand stellen de rijen de weken voor (44 stuks) en stellen de kolommen de slots voor waar de inhaallessen in moeten vallen. Voor 6ET wordt het 4de slot (U04) niet gebruikt.

Voor 6ET kan je hier nu uit afleiden dat ze in de eerste week (zie eerste rij) volgende inhaallessen hebben:

• slot U01: NED in lokaal L824 van leerkracht _031
• slot U02: INSTM in lokaal L302 van leerkracht _019
• slot U03: FRA in lokaal L826 van leerkracht _097

We zien ook dat 6ET de eerste 6 weken steeds NED heeft op het eerste slot. Dit is niet toevallig. Dit was een van de didactische eisen bij het opstellen van de inhaallessen, zoveel mogelijk dezelfde vakken in opeenvolgende weken. Merk ook op dat er blokjes “vrij” in het rooster staan. Dit zijn momenten waarop de klas geen inhaalles heeft en ook die worden zoveel mogelijk gegroepeerd, hier op het 3de slot in de laatste weken om geen springuren te creëren. Er zijn allerhande didactische eisen die we kunnen vervullen in zowel het inhaallesrooster als in het reguliere weekrooster alvorens ze samen te voegen.

De rode kruisjes in de rijen van dit rooster stellen ofwel vakantieweken voor, ofwel stageweken. In beide gevallen kan daar geen inhaalles gegeven worden.

Plannen van het reguliere weekrooster

In dit voorbeeld gaat het om een singleweek rooster van 5 dagen met telkens 10 uur per dag. De school werkt met een variabele middagpauze en 6ET heeft zijn pauze op het 5de uur van de dag. Het 10de uur wordt nooit gebruikt. Het aantal te plannen uur voor 6ET is 33. Deze 33 uur moeten op een rooster van 36 uur gepland worden en schieten er dus 3 uur over waarop de inhaallessen gepland kunnen worden. We tonen 2 voorbeelden:

voorbeeld 1: We blokkeren vrijdag 7, 8 en 9 als de plaats waar inhaalles gegeven kan worden.

Tijdens het plannen van dit rooster zullen we voor alle klassen, leerkrachten en lokalen die betrokken kunnen zijn bij inhaallessen deze 3 vaste uren blokkeren. Is hier voorgesteld door de rode kruisjes op vr7, vr8 en vr9. Op die manier zijn we zeker dat we hier later de inhaallessen zonder conflicten kunnen inschuiven. Merk op dat die uren voor elke klas op hetzelfde moment moeten gekozen worden. Het aantal te reserveren slots kan per klas verschillen maar ze liggen wel steeds op hetzelfde moment.

voorbeeld 2: We laten Mondriaan zelf kiezen waar de slots vallen via de eerder bepaalde clusters.

Wat men hier ziet is het rooster nadat het gepland werd met de clusters en waarna die clusters weer uit het rooster verwijderd werden om de slots beschikbaar te maken voor de inhaallessen. Mondriaan heeft er hier voor gekozen om de slots op volgende momenten te leggen: vr1, vr4, vr9. Ook in dit geval hangt het aantal slots af van de klas maar ze liggen wel overal op hetzelfde moment.

Uitrollen van de inhaallessen over 44 weken in het reguliere weekrooster

In de volgende stap vertrekken we van het reguliere weekrooster waarin de slots voorzien werden. Via “Importeer opdrachten” gaan we de inhaallessen samensmelten met het weekrooster. Hier gebeuren volgende dingen:

• Mapping van de inhaalles-kolommen U01, U02, U03, en U04 naar de vrijgemaakte slots in het weekrooster (gebruiker geeft de mapping aan). Als er meer kolommen zijn dan zullen ook meer mappingen gemaakt moeten worden.
• Er wordt automatisch een multiweekrooster gemaakt met evenveel weken als vermeld in het inhaallesrooster.
• Voor elke week wordt er een duplicaat van het weekrooster gemaakt.
• De slots worden gevuld met de corresponderende inhaallessen.

We tonen 2 voorbeelden van de resulterende multiweekrooster voor 6ET met de focus op week 1 (w1). Merk op dat er geen verschil meer is tussen beide voorbeelden op het moment dat we gaan versmelten. Hoe de slots gekozen werden doet er niet meer toe.

Voorbeeld 1: vertrekken van de weekrooster met een vast blok van 3 slots.

De kleuring van de cellen is hier gebeurd op basis van een customkolom in het opdrachten tabblad waarbij het onderscheid gemaakt wordt tussen reguliere lessen en inhaallessen. Indien men naar de andere weken zou scrollen zou steeds hetzelfde te zien zijn voor de grijze vlakken, enkel de lichtblauwe zullen steeds wijzigen.

Voorbeeld 2: vertrekken van het weekrooster met 3 door Mondriaan gekozen slots.

Enige verschil met het vorige voorbeeld is het moment waar de slots liggen.

Didactische verfijning in het inhaallesrooster

Het inhaalles rooster, waarbij rijen weken voorstellen en kolommen de inhaalmomenten of slots, biedt mogelijkheden voor didactische verfijning. Dus voor we de samensmelting doen van de inhaallessen en het reguliere rooster kunnen nog zaken verbeterd/aangepast worden. Voorbeelden hiervan zijn:

• Vermijden van versnippering van inhaallessen doorheen het jaar
• Inhaallessen op een bepaald moment in het jaar plannen
• Comprimeren van het aantal nodige slots per klas
• Comprimeren van de inhaallessen voor de klassen binnen de nodige slots
• Comprimeren van het aantal lesmomenten (slots) voor leerkrachten
• Inhaallessen plannen met vaste of keuzelokalen

Vermijden van versnippering van inhaallessen doorheen het jaar

We kunnen de inhaallessen in dit rooster plannen als blokken. Als de klas 6ET bijvoorbeeld 6 uur Engels (ENG) moet inhalen dan kunnen we dit als een blok van 6 uur plannen in dit rooster. Hierdoor zullen de lessen Engels mooi in aansluitende weken vallen. In dit voorbeeld op slot U01 van week 20 t/m week 25.

We kunnen de lessen als blok plannen en ook gebruik maken van het concept “overbrug-uurlijsten”. Voor 6ET zien we het vak Godsdienst (GOD) dat 6 uur ingehaald moet worden. Door gebruik te maken van de juiste overbruggingen (weken waar geen les is) zien we dat Godsdienst hier valt op de weken 26, 28, 29, 30, 34, 35. De gaten in deze lijst zijn overbruggingen waar dus geen les gegeven kan worden.

Werkt men met blokopdrachten dan kan men er ook voor kiezen om “Blokken per dag” UIT te vinken. Merk op dat die vlag hier geïnterpreteerd moet worden als “Blokken per uur” of “Blokken per kolom”. In het voorbeeld staat dit vlagje uitgevinkt voor de inhaalles Frans (FRA). Er is een blok gepland van 6 uur FRA en die gaat over van U02 (weken 37..40) naar U03 (weken 1..2). Dit wil dus concreet zeggen dat FRA in de eerste 2 weken op slot U03 gegeven wordt en de laatste 4 weken op slot U02. Wenst men niet dat die zover uit elkaar liggen dan doet men dat door “Blokken per dag” AAN te vinken.

Inhaallessen op een bepaald moment in het jaar plannen

Als het beter is bepaalde inhaallessen in een bepaalde periode van het jaar te plannen dan kan dat ook. Men wenst Wiskunde misschien liever in te halen op het einde van het schooljaar opdat de leerlingen nog wat zouden kunnen oefenen voor de examens beginnen dan is dat mogelijk. Men kan dat doen door de juiste uurlijsten aan te maken en te koppelen aan de opdrachten die de inhaallessen voorstellen.

Comprimeren van het aantal nodige slots per klas

Het is best om alle inhaallessen voor een klas te plannen op zo weinig mogelijk slots. Voor elke klas moet de berekening gedaan worden maar als men zeker is dat het haalbaar is in 2 slots in plaats van in 3 dan doet men er goed aan dit af te dwingen.

Dit is eenvoudig te doen door een of meerdere slots te blokkeren. Blokkeren doet men door in “Elementen | Klassen” via de juiste uurlijsten af te dwingen dat klassen op bepaalde momenten niet beschikbaar zijn.

Indien men uitgaat van het geval waarbij de slots in een blok op bijvoorbeeld vrijdagnamiddag terechtkomen dan is het logisch om eerst U04 af te blokken, dan U03, etc om geen springuren te hebben in hun rooster.

Comprimeren van de inhaallessen voor de klassen binnen de nodige slots

Heeft men berekend dat er 3 slots nodig zijn voor klas 6ET dan is het meestal niet het geval dat alle 3 de slots volledig gevuld geraken met inhaallessen. Er kunnen dus gaten ontstaan. Voor 6ET moeten er 73 uur inhaalles gegeven worden. Er zijn 29 weken beschikbaar. 29 x 3 = 87 uur beschikbaar met 3 slots. De lessen passen dus in 3 slots maar we hebben dan wel een overschot van 87 – 73 = 14 uur. De vraag is wat men wenst te doen met deze 14 uur. Liefst niet laten resulteren in springuren in het uiteindelijke rooster. Als men verstandige keuzes heeft gemaakt voor de slots dan zal het meestal zo zijn de U04 op de rand van een dag ligt en U03 net daarvoor of bijvoorbeeld net voor de middagpauze. Voor 6ET was U04 sowieso al geblokkeerd en dus niet gebruikt. Om springuren te vermijden moeten we die 14 gaten dus best in de kolom U03 plannen. We doen dat door een extra opdracht van 14 losse uurtjes “vrij” aan te maken en laten die enkel toe in kolom U03. In het rooster van 6ET liggen ze ook op die plaats om springuren te vermijden. We maken er losse uren “vrij” van om zo flexibel mogelijk te zijn en dus niet te veel beperkend voor de echte inhaallessen.

Voor het voorbeeld met alles op vrijdagnamiddag zal 6ET nooit les hebben op vr9 en af en toe les op vr8. Voor het voorbeeld waarbij Mondriaan de keuze van de slots doet (in beperkte mate, verstandig gekozen) zal 6ET ook nooit les hebben op vr9 en af en toe op vr4. Na vr4 is het middagpauze dus ook hier geen echt springuur.

Comprimeren van het aantal lesmomenten (slots) voor leerkrachten

Ook de kwaliteit van de rooster voor leerkrachten kan hier verbeterd worden. Als men weet dat een leerkracht zou kunnen toekomen met 3 slots om al zijn inhaallessen te geven dan zou men een “vrij” blok kunnen plannen over een kolom (U01..U04) naar keuze.

In dit voorbeeld heeft leerkracht _054 nooit inhaalles op U02 en _037 heeft nooit inhaalles op U01 en U03. Merk op dat hier ook de blokken “vrij” blokken zijn van 29 uur met de juiste overbrug-uurlijsten om ze over een ganse kolom planbaar te maken. Een andere optie is om dergelijke blokken als Wens te plaatsen, dan kan het zonder overbruggingen omdat wensen niet gebonden zijn aan de beschikbaarheid van de leerkracht. Je zou dus een wens als blok van 44 uur kunnen plaatsen.

Voorbeeld gebruik makend van blokken “vrij” met overbruggingsuurlijsten:

Voorbeeld gebruik makend van klassieke Wensen ipv blokken “vrij” (ook een andere oplossing laten berekenen):

Men kan dat uiteraard nog fijnmaziger gaan aanpakken per periode van een half jaar. Alles is mogelijk.

Inhaallessen plannen met vaste- of keuzelokalen

Voor elke opdracht die een inhaalles voorstelt kunnen we ook lokalen plannen. Net zoals in een normaal rooster kan dat door vaste lokalen of door keuzelokalen.

Techniek van de oplossing in meer detail besproken

In deze sectie overlopen we het stappenplan en de verschillende Mondriaanbestanden die nodig zijn. We bekijken 2 oplossingsmogelijkheden om de momenten te bepalen waar de wisseluren (inhaallessen) moeten vallen: vast (door gebruiker op voorhand bepaald) of variabel (Mondriaan zoekt de beste momenten).

De Mondriaanbestanden die we nodig hebben geven we de volgende namen:

• WU template:
  de template die time-tech voorziet om de inhaallessen (wisseluren) apart en op voorhand in te plannen.
• WU voorbeeld:
  een gevulde template voor het voorbeeld dat we hier bekijken.
• SW Klassen WU niet in blok:
  het singleweek basisrooster waarbij de slots door Mondriaan voorzien worden om de wisseluren in te plannen.
• SW Klassen WU vrijdagnamiddag:
  het singleweek basisrooster waarbij de slots door de gebruiker voorzien worden om de wisseluren in te plannen.
• MW Klassen WU niet in blok:
  het multiweek resultaat van het samenvoegen van “WU voorbeeld” met “SW Klassen WU niet in blok”.
• MW Klassen WU vrijdagnamiddag:
  het multiweek resultaat van het samenvoegen van “WU voorbeeld” met “SW Klassen WU vrijdagnamiddag”.

Stap 1: Plannen van de wisseluren

We maken een kopie van de “WU template” en geven het bestand een nieuwe naam (hier “WU voorbeeld”). In dit bestand moeten we de resources en vakken invoeren die een rol spelen bij het plannen van wisseluren: Klassen, Leerkrachten,Lokalen, Vakken, … Zorg ervoor dat ze exact dezelfde acroniemen hebben als in het originele basisrooster.

Het bestand “WU template” voorziet max 4 wisseluren (kolommen) en 44 weken (rijen) waarbinnen de wisseluren gepland moeten worden. In het “WU voorbeeld” gaan we van die 4 wisseluren er maar 3 nodig hebben en van die 44 weken er maar 30 effectief gebruiken (voor 6TSO maar 29) om inhaallessen te plannen. De rest zijn stageperiodes, vakantieperiodes, en examenperiodes.

Bij klassen en leerkrachten, en bij groepen hiervan, kunnen we op een eenvoudige manier tijdsrestricties opleggen voor de momenten waarop wisseluren gepland mogen worden. Om dat goed te doen maakt men best eerst in “Uren/Week | Uurlijsten” de nodige uurlijsten aan.

Volgende voorbeelden kunnen bekeken worden:

• Voor groepen van klassen sluiten we alle weken (rijen) uit waar ze niet beschikbaar zijn voor inhaallessen.
• Voor individuele klassen sluiten we specifieke inhaalmomenten uit (kolommen).
• Voor groepen van leerkrachten sluiten we vakantieperiodes uit en omdat we steeds max 3 inhaallessen nodig hebben sluiten we ook het 4de uur uit.
• Individuele fine tuning per klas en leerkracht mogelijk.

Bij “[Groepen] | [Klassen]” vermelden we alle weken waar de standaardgroep KLASSEN geen inhaallessen kunnen hebben. We laten “Verplicht” uitgevinkt. Het icoontje “Uurlijst” toont de rijen waar de klassen geen inhaallessen kunnen hebben. De uurlijsten “WWxy” zitten ook in de template en stellen de weken (rijen) voor.

Bij “[Groepen] | [Leerkrachten]” vermelden we alle weken waar de standaardgroep LEERKRACHTEN geen inhaallessen kunnen hebben. We laten “Verplicht” uitgevinkt. Het icoontje “Uurlijst” toont de rijen waar de klassen geen inhaallessen kunnen hebben. Hier zien we ook de kolom UU04 als onbeschikbaar verschijnen. De uurlijsten “UUxy” zitten ook in de template en stellen de inhaalmomenten (kolommen) voor.

De opdrachten die men ingeeft zijn enkel de opdrachten voor de inhaallessen. De administratie van welke klas wat moet inhalen moet op voorhand gemaakt zijn. Op basis van deze administratie kan men de opdrachten samenstellen:

• Welke klas moet hoeveel van welk vak inhalen.
• Welke klassen moeten samen gezet worden voor hun inhaallessen
• Welke lokalen en leerkrachten moeten die inhaallessen geven
• etc.

In het voorbeeldbestand vindt men een volledig gevuld opdrachten tabblad. Als voorbeeld kijken we naar klas 6ET:

Enkele keuzes die gemaakt zijn:

• 6ET heeft soms alleen les, soms in groep met andere klassen (6TSO).
• De opdrachten hebben een vast lokaal en vaste leerkracht toegewezen.
• Per vak hebben we het aantal uur (#uur) gelijk gesteld aan de blokgrootte. Dit zorgt ervoor dat hetzelfde vak niet verspreid wordt over de hele periode.
• Het vlagje “Blokken per dag” (per kolom in feite) is uitgevinkt. Op die manier laten we blokken vlot “overlopen” van de ene naar de andere kolom zonder problemen te krijgen met de plaatsing.
• 6ET heeft 14 losse uren “vrij” om de inhaallessen van 6ET te comprimeren. We plannen ze op de uurlijst UU03. Op uurlijst UU04 is sowieso geen les omdat elke leerkracht daar uitgesloten werd. Door die 14 uur op UU03 te zetten weten we zeker dat de inhaalmomenten UU01, UU02 volledig met inhaallessen bezet worden en dat dat vrije uren enkel in kolom UU03 kunnen voorkomen. Zeker bruikbaar om de lessen te comprimeren voor 6ET en om springuren te vermijden (bij correcte mapping van de inhaalmomenten op de slots in het basisrooster).

Zetten we de filter op leerkracht _035 dan krijgen we volgende opdrachten:

Deze leerkracht heeft 25 uur inhaallessen die gepland moeten worden. Om de rooster van de leerkracht ook wat te comprimeren kunnen we bijvoorbeeld via een wens eisen dat hij op maximaal 2 inhaalmomenten moet komen. Het 4de was al uitgesloten. Via een wens kunnen we nog een extra kolom uitsluiten. Wensen voor leerkrachten worden op volgende manier gedefinieerd in dit bestand:

We hebben een uurlijst EERSTE_WENS. Deze bevat gewoon het eerste uur van de eerste 3 kolommen. We vragen voor leerkracht _035 een blok van 44 uur op deze uurlijst.

Per leerkracht kunnen we het aantal uit te sluiten kolommen gaan bepalen en zien wat mogelijk  is in de combinatie van het geheel. Men kan daar zover in gaan als men wenst.

Plannen van de wisseluren

Als alle data ingegeven is, en na de nodige experimenten en verbeteringen kan men een finale planning doen. Omdat het een vrij eenvoudig probleem is (als men niet té ver gaat in de wensen) plannen we dit vrij snel met de standaard instellingen.

Bekijken we het resultaat voor 6ET en _035 na de planning:

Alle inhaallessen voor 6ET zijn verdeeld over 3 inhaalmomenten en de momenten dat ze geen les hebben zijn op het 3de uur gelegd. Voor _035 zien we de 15 uur die gepland moesten worden en als extra hebben we het 2de uur volledig vrij gemaakt met een wens.

Het bestand “WU voorbeeld.zttxml” kan men achteraan op deze pagina vinden en het is zeker nuttig om dit eens grondig te bekijken.

Stap 2: Plannen van het basisrooster en het voorzien van de slots voor de inhaallessen

Hier zijn er 2 versie mogelijk. Ofwel bepalen we zelf waar de slots komen, ofwel doen we dat met de hulp van Mondriaan. De eenvoudigste versie is om zelf de momenten vast te leggen. We bekijken beide gevallen. In beide gevallen gaat het om 3 uur inhaalles.

De bestanden die overeenkomen met beide gevallen zijn:

• “SW Klassen WU vrijdagnamiddag.zttxml” (vast bepaalde slots)
• “SW Klassen WU niet in blok.zttxml” (door Mondriaan bepaalde slots)

In beide gevallen gaat het om een klassiek singleweek systeem. in beide gevallen bekijken we in deze stap enkel hoe we in het reguliere rooster van de klassen, leerkrachten, lokalen, …, slots kunnen voorzien die toelaten om na de planning van het reguliere rooster er zonder problemen de inhaallessen in te kunnen opnemen.

De gebruiker bepaalt zelf de momenten waarop de inhaallessen mogen vallen

We gaan zelf bepalen dat alle inhaallessen op vrijdagnamiddag moeten vallen: vrijdag 7, 8, en 9 zijn de momenten.

We moeten een lijst maken/hebben van alle klassen, leerkrachten, lokalen die betrokken zijn bij de inhaallessen. Voor al deze resources willen we die 3 momenten op een eenvoudige manier blokkeren zodat ze nooit bezet kunnen worden door normale lessen. We maken een groep van leerkrachten, een groep van lokalen, een groep van klassen die bij inhaallessen betrokken zijn. Op het niveau van deze groepen bepalen we dan hun onbeschikbaarheid op vrijdag 7, 8 en 9.

Eerst voorzien we bijvoorbeeld deze eenvoudige uurlijst UL_WU (WisselUren):

Hij bevat vrijdag 7, 8, en 9.

Vervolgens voorzien we per type resource de groep die betrokken is bij inhaallessen. We geven ze hier de volgende namen:

• KLASSEN_WU
• LKR_WU
• LOKALEN_WU

Voor elk van die groepen zetten we de uurlijst “UL_WU” en zorgen ervoor dat “Verplicht” uitgevinkt is. Op die manier zal elke resource die in die groepen zit onbeschikbaar worden voor het reguliere rooster op vrijdag 7, 8, en 9.

We plannen zoals een gewoon rooster verder. Pas als we volledig tevreden zijn van het reguliere rooster gaan we verder met Stap 3 waar we de samensmelting gaan doen.

De basisroosters voor 6ET en _035 zien er dan bijvoorbeeld als volgt uit met op vrijdag telkens de 3 slots die we voorzien hebben:

Mondriaan bepaalt de momenten waarop de inhaallessen mogen vallen

De info die we hier bespreken is te vinden in het bestand “SW Klassen WU niet in blok.zttxml”.

Dit is een iets ingewikkelder proces maar om het eenvoudiger te maken voorziet Mondriaan de nodige tools. We beginnen opnieuw met het opstellen van het reguliere rooster zoals bij de vorige methode. Wat we niet doen is onbeschikbaarheden voorzien voor de resources die deelnemen aan de inhaallessen. We willen opnieuw 3 momenten in het rooster voorzien maar we gaan niet zelf bepalen waar die liggen. Wat we wel doen is bepalen uit welke momenten Mondriaan mag kiezen om de inhaalmomenten, de slots te plannen. We zullen hiervoor een uurlijst opstellen die we de naam RAND geven.

We willen dat de 3 wisseluren ergens op deze RAND uren liggen. Het gaat om een rooster met een variabele middagpauze. Vandaar de 3 mogelijke uren op de middag. Het eerste uur mag het ook en het laatste uur (9) is een randuur.

Hoe bepaalt Mondriaan nu waar de wisseluren mogen vallen? Hiervoor hebben we 3 speciale opdrachten van 1 uur nodig die mee met het reguliere rooster gepland moeten worden. Het doel van die 3 opdrachten is het “reserveren” van een vrije plaats voor alle resources die nodig zijn op dat moment zodat alle wisseluren in elke week er later gelegd kunnen worden.

De informatie om die 3 opdrachten te construeren zit in het wisseluren bestand “WU voorbeeld.ttxml“. Het is hier erg belangrijk dat de planning van de wisseluren over de 44 weken reeds gebeurd is en niet meer gaat wijzigen. Via het wisseluren bestand kunnen we de nodige reservatieopdrachten samenstellen voor elk van de 3 slots. Om die speciale opdrachten te construeren is er een speciale importmogelijkheid voorzien.

Met het reguliere bestand “SW Klassen WU niet in blok.zttxml” geopend navigeren we naar volgend menu item:

Via de functie “Tools | Wisseluren | Import clusters” gaan we 3 opdrachten construeren waarin telkens de juiste cluster van resources zit om de reservatie te doen. We openen het bestand waar de wisseluren in geroosterd zijn: “WU voorbeeld.zttxml”. Mondriaan gaat op basis van de gedefinieerde kolommen (U01…U04) kijken op welk van de 4 uren er wisseluren gepland zijn en dan de clusters samenstellen om er de reserveringsopdrachten van te maken. In ons geval zullen er maar 3 van de 4 uur gebruikt zijn. Het resultaat kan men vinden in het opdrachten tabblad:

De 3 reserveringsopdrachten worden achteraan in het opdrachtentabblad toegevoegd. We hebben hier een Custom kolom (vlagje) “WU” ingevoerd om het onderscheid te maken tussen gewone opdrachten en de reserveringsopdrachten. Na de import manueel aan te vinken. Men ziet in elk van deze opdrachten de clusters van klassen, leerkrachten, en lokalen staan. De clusteropdrachten worden in de volgorde van de kolommen uit het wisseluurbestand gegenereerd. Dus ID 4033 komt overeen met kolom U01, ID 4034 met U02 en ID 4035 met U03. Merk ook op dat een clusteropdracht pas gegenereerd wordt voor een kolom indien er minstens één klas geroosterd staat op die kolom. Anders heeft het geen zin om ze aan te maken. De wisseluren bestaan tenslotte voor de klassen. Merk op dat er géén vakken in de clusteropdrachten staan. De clusteropdrachten kijken enkel naar de resources.

Van deze 3 opdrachten moeten we ook nog zeggen waar ze in het rooster mogen vallen. Daarvoor hebben we de uurlijst RAND eerder gedefinieerd. We voegen die nu gewoon toe aan de 3 opdrachten waarna we het geheel kunnen plannen.

Na planning van het geheel is het basisrooster gepland en zijn de reservaties gedaan zodat we 3 roosterpunten hebben waarop de wisseluren uitgerold kunnen worden. Bekijken we na de planning opnieuw de roosters van 6ET en _035 (kleuring van de cellen op basis van custom kolom WU):

In het rooster van 6ET zien we 3 lichtblauwe cellen, dat zijn de WU cellen. We klikken op de cel vr1 en zien in het opdrachtinfo paneel de volledige cluster aan resources die op dat moment gereserveerd is. De 3 blauwe cellen hebben elk hun specifieke clusters. In het rooster van _035 zien we maar 2 van de 2 blauwe cellen. Dat komt omdat we die leerkracht maar voor 2 van de 3 slots nodig hebben.

Error door leerlingaantallen in de clusteropdrachten

Het is mogelijk dat Mondriaan een foutmelding geeft over het aantal leerlingen en de beschikbaarheid in lokalen voor de clusteropdrachten. Dit zijn onzinnige foutboodschappen maar het belet dan wel het roosteren. Om dergelijke fouten te vermijden kan men best de leerlingaantallen voor de klassen die inhaallessen moeten volgen op 0(nul) zetten. Als men klaar is met het plannen van de clusteropdrachten kan men ze weer aanvullen indien nodig.

Enkele voor- en nadelen van beide systemen

• Administratie met vaste zelfgekozen momenten is eenvoudiger dan het systeem waar Mondriaan kan kiezen.
• Theoretisch meer kans om een oplossing te vinden als Mondriaan zelf kiest.
  • Ten eerste zijn de er de momenten die Mondriaan zelf kan vinden (uit een mogelijks beperkte keuze (zie RAND)).
  • Ten tweede is de reservatie bij de vaste keuze ook totaal, we blokkeren alle resources. Als Mondriaan zelf kiest is de reservatie per cluster en dus zuiniger.
• Als Mondriaan zelf kiest hoeven de inhaallessen niet aansluitend te zijn, dat is misschien minder overzichtelijk.
• Kiest met het Mondriaan systeem dan mag men na het importeren van de clusters geen wijzigingen meer aanbrengen aan het Mondriaan-bestand waarin de 44 weken gepland zijn met wisseluren. Doet men dit wel dan zouden de clusters anders verdeeld kunnen zijn en passen ze niet meer in de gereserveerde slots. Men zal in dat geval steeds het basisrooster opnieuw moet plannen met de nieuwe clusters. In het geval men werkt met vaste momenten heeft men dat probleem niet.

Stap 3: Uitrollen van de inhaallessen met het basisrooster in een multiweeksysteem

In deze laatste stap gaan we het basisrooster met gereserveerde/geblokkeerde slots samenvoegen met het bestand waarin de 44 weken met wisseluren voorbereid werden. Het resultaat zal een multiweekrooster zijn van 44 weken waarin men telkens het basisrooster vindt aangevuld met de inhaallessen voor die week.

Voorbereiden basisroosters

Afhankelijk van de manier waarop de reservering/blokkering van de slots gebeurt is moeten we nog een laatste voorbereiding doen in de basisroosters:

• Vaste slots: de blokkering die gebeurd was via de uurlijst UL_WU voor alle resources moeten we verwijderen.
• Variabele slots: de clusteropdrachten die de reservaties deden moeten moet met verwijderen of op inactief zetten (Roosteren uitvinken).

In beide gevallen zijn de slots dan vrijgemaakt om de wisseluren te ontvangen.

Vaste Slots: “SW Klassen WU vrijdagnamiddag.zttxml”

Bij “Elementen | [Groepen]” gaan we de uurlijst UL_WU verwijderen bij de groepen waar we ze voor de planning eerder hadden toegevoegd:

• Klasgroep: KLASSEN_WU
• Leerkrachtgroep: LKR_WU
• Lokaalgroep: LOKALEN_WU

De roosters in het basisrooster zullen nu niet meer geblokkeerd zijn:

Voor alle resources die betrokken zijn bij wisseluren zijn de roosters nu vrij voor de momenten:

• vrijdag 7: alle resources zijn hier vrij
• vrijdag 8: alle resources zijn hier vrij
• vrijdag 9: alle resources zijn hier vrij

Variabele slots: “SW Klassen WU niet in blok.zttxml”

In het opdrachtentabblad desactiveren we de 3 clusteropdrachten. We zetten Roosteren/Tellen op inactief. We noteren wel de momenten waarop de clusters specifiek geplaatst zijn. De clusteropdrachten staan in het opdrachten tabblad in de volgorde van de gebruikte kolommen uit het bestand “WU voorbeeld.ttxml”. Merk op dat de volgorde in de ID kolom zit.

Voor resources die betrokken zijn bij wisseluren zijn de roosters nu vrij voor de momenten:

• vrijdag 4: alle resources zijn vrij die tot cluster 1 (ID 4033) behoren (komt overeen met kolom U01)
• vrijdag 1: alle resources zijn vrij die tot cluster 2 (ID 4034) behoren (komt overeen met kolom U02)
• vrijdag 9: alle resources zijn vrij die tot cluster 3 (ID 4035) behoren (komt overeen met kolom U03)

Het is belangrijk om die relatie te onthouden om straks de mapping te doen tussen de kolommen uit het wisseluurbestand en het basisrooster.

Beide bestanden bewaren we even onder volgende naam alvorens tot de uitrol over te gaan:

• “SW Klassen WU vrijdagnamiddag geroosterd.zttxml” (vast bepaalde slots)
• “SW Klassen WU niet in blok geroosterd.zttxml” (door Mondriaan bepaalde slots)

Uitrollen van de inhaallessen door beide bestanden samen te voegen

Als laatste stap moeten we het geroosterde basisrooster met gereserveerde slots openen en er via een tool de wisseluren in uitrollen. We vertrekken met het basisrooster waarin vaste slots gereserveerd werden (“SW Klassen WU vrijdagnamiddag geroosterd.zttxml”).

We openen het bestand en navigeren naar het menu van de wisseluren.

Via de functie “Tools | Wisseluren | Import opdrachten” gaan we de wisseluren uitrollen. We selecteren het bestand met de eerder geplande wisseluren (“WU voorbeeld.ttxml”) en drukken op OK. Er verschijnt een popupscherm waarin aan de gebruiker gevraagd wordt om de mapping te maken tussen de “gebruikte” kolommen in het wisseluurbestand en de vrijgemaakte slots in het basisrooster.

In de kolom “Uur” vullen we de correcte slots in: U01->vr7, U02->vr8, U03->vr9. Merk op dat we in theorie eender welke mapping hier kunnen maken tussen de kolommen en de slots vr7, vr8, vr9. Omdat we tijdens de planning van de wisseluren ook rekening gehouden hebben met het feit dat de slots achter elkaar liggen is het logisch om dat tijdens de mapping ook te respecteren. Als we dat respecteren dan zullen er voor de klassen bijvoorbeeld geen springuren zijn.

We drukken na de mapping op “OK”. Mondriaan gaat het rooster nu omvormen tot een multiweekrooster van 44 weken, het basisrooster in elke week uitrollen met patroonopdrachten en de wisseluren in elke week als niet-patroon opdrachten zetten.

Na afloop hebben we een multiweekrooster met 44 weken. Hier zien we een voorbeeld van het resultaat voor 6ET en _035 in week 39. De wisselopdrachten zijn nu toegevoegd aan het basisrooster dat voor elke week gelijk is.

We kunnen ook 2 willekeurige weken voor 6ET naast elkaar leggen (week 39 en week 15) om het verschil eens te bekijken. We zien idd het basisrooster gelijk zijn, het enige verschil zit op de wisseluurmomenten.

Als we nu op “Opslaan” zouden drukken gaat het bestand “SW Klassen WU vrijdagnamiddag geroosterd.zttxml” overschreven worden door dit multiweekrooster. Omdat we het singleweekbestand willen behouden bewaren (“Oplsaan als”) we het als “MW Klassen WU vrijdagnamiddag.zttxml”. Ook dit bestand kan men in bijlage terugvinden.

Wat is er anders bij de versie met variabele slots?

Het enige verschil als we vertrekken met het basisrooster “SW Klassen WU niet in blok geroosterd.zttxml” is dat we de mapping exact moeten respecteren zoals eerder uitgelegd. Dus de enige juiste mapping is de volgende (zelfde proces te volgen):

(Elke andere mapping zal foutief zijn!)

Als we op OK drukken na de mapping gebeurt hetzelfde als met het vorige bestand. In dit geval bewaren we het bestand als “MW Klassen WU niet in blok.zttxml”. Ook dit bestand kan men in bijlage vinden.

Het resulterende multiweekbestand

Enkele aandachtspunten voor het gegenereerde mutiweekrooster.

Het Opdrachten tabblad

De originele opdrachten uit het basisrooster (een normaal singleweek rooster is) komen terug in het multiweekrooster als patroonopdrachten in elke week:

• Weken bevat “Weken”. Opdracht komt voor in elke week.
• Patroon aangevinkt. Opdracht in elke week op dezelfde plaats.

De plaatsing van deze patroonopdrachten valt op exact hetzelfde moment als dat ze vielen in het basisrooster.

Achteraan in het opdrachten tabblad worden de inhaallessen geplaatst. Dit zijn opdrachten die in één of meerdere weken kunnen voorkomen maar geen patroonopdrachten zijn. De custom kolom WU werd manueel aangevinkt voor deze opdrachten zodat we het verschil kunnen zien in de visualizers.

De plaatsing van deze inhaallessen werd bepaald in het wisseluurbestand en via de uurmapping overgezet naar dit bestand.

Het Wensen tabblad

De wensen voor leerkrachten die aangemaakt werden in het basisrooster komen ook terug in het multiweekrooster. De wensen zijn nu ook multiweek en dus is de kolom Weken gevuld met “Weken”. Voor wensen bestaan geen patronen. In elke week zal de wens wel op dezelfde plaats staan omdat de plaatsing overgenomen werd van het basisrooster.

Het Uurlijsten tabblad

Elke uurlijst die gedefineerd was in het basisrooster staat ook in het multiweekrooster. Elke uurlijst werd uitgebreid zodat hij er in elke week hetzelfde uitziet.

Het Extra spreidingen tabblad

De waarde- en volgordespreidingen die golden in het basisrooster moeten nu gelden in elke week van het multiweekrooster. De spreidingen worden overgenomen en de Weken kolom wordt gevuld met “Weken” om aan te duiden dat elke week gedekt moet zijn.

De Elementen tabbladen

Alle elementen, resources, vakken, labels, groepen, etc waarvoor beperkingen aanwezig waren in het basisrooster zullen die beperkingen ook hebben in het multiweek rooster. De beperkingen zullen hierdoor gelden in elke week. Voorbeeld voor beperkingen op Vakken:

Mogelijke validatieproblemen in het multiweekbestand

Nadat het multiweekbestand gegenereerd en bewaard is kijkt men best eens of het valideert, of er geen conflicten ingeslopen zijn. Omdat we 2 bestanden samenvoegen en niet aan alles gedacht hebben kunnen bepaalde beperkingen die in het basisrooster golden nu geschonden zijn.

Bij het blokkeren van vaste slots weten we tijdens de planning van het basisrooster totaal niet welke wisseluren in die slots zullen vallen. Beperkingen en spreidingsregels gaan hier dus geen rekening mee houden. Dat kan later tot conflicten leiden. Bij het reserveren van resources via clusteropdrachten gaan we tijdens het plannen van het basisrooster wel bepaalde info hebben over de resources die er exact komen te staan (maar geen vakken). Vandaar dat er bij deze methode meer rekening gehouden gaat worden met beperkingen en spreidingen dan in het eerste geval. Het is echter ook zeker niet waterdicht. In beide gevallen gaat men wat zaken moeten opruimen.

We doen de test in beide versies van de multiweekroosters:

Het bestand met de variabele slots: “MW Klassen WU niet in blok.zttxml”

Er zijn géén fouten. Enkel een aantal waarschuwingen die ook al in het basisrooster bestonden.

Het bestand met de vaste slots: “MW Klassen WU niet in blok.zttxml”

Hier vinden we inderdaad fouten:

• Beperkingen die niet gerespecteerd werden
• Conflicterende opdrachten
• Foutieve waardespreidingen

Deze problemen zijn perfect te verklaren en kunnen ook opgelost worden.

Beperkingen die niet gerespecteerd werden

Hier gaat het om vakbeperkingen die in het basisrooster gevraagd werden. NED, WIS, en ENG mogen niet op vrijdag 8 en 9 liggen. Omdat we deze beperking niet “vertaald” hebben naar het wisseluurbestand werd hier geen rekening mee gehouden. Deze vakken lagen dus op U02/U03 in het wisseluurbestand wat we niet uitgesloten hadden.

Oplossing: Dergelijke beperkingen op Vakken kunnen we best in het wisseluurbestand vertalen indien we met vaste slots werken. Deze vakken mogen dus niet op U02/U03 (=vr8/vr9) vallen. Er zijn uiteraard nog andere oplossingen te bedenken.

Hebben we dat probleem ook bij variabele slots? Ja. Maar men zou het hier kunnen verminderen door die specifieke vakken al toe te voegen aan de clusteropdrachten.

Conflicterende opdrachten

Hier gaat het steeds over Wensen die op vrijdag liggen en die nu conflicteren met de inhaallessen. Het basisrooster werd inderdaad zonder inhaallessen gepland en konden de wensen inderdaad ook op vrijdag gelegd worden. Voor leerkrachten die inhaallessen moeten geven en dat steeds op vrijdag is het dus onzinnig om eens wens op vrijdagnamiddag te laten vallen. Merk op dat een wens geen rekening houdt met de onbeschikbaarheid van een leerkracht.

Oplossing: we kunnen die wensen in het basisrooster bijvoorbeeld uitsluiten voor de momenten waar de vaste inhaallessen gaan vallen voor de betrokken leerkrachten. We kunnen in het  multiweekrooster de wensen die conflicteren ook gewoon op inactief zetten. Er zijn tal van mogelijkheden om dit op te lossen.

Waarom hebben we dat probleem niet in het rooster met variabele slots? De reden is eenvoudig. Door het plannen van de slots via clusteropdrachten in het basisrooster kunnen wensen niet langer conflicteren met inhaallessen.

Foutieve waardespreiding

Voor een aantal klassen bestaat er een regel dat er maximaal 1 uur lesgegeven mag worden op het 9de uur van de dag. De reden dat dit niet gerespecteerd werd is dat dit gegeven niet bekend is in het wisseluurbestand. Na samenvoegen hebben we dan een probleem.

Oplossing: We zouden voor dit specifieke geval opnieuw de beperking kunnen vertalen naar het wisseluurbestand. We weten hoeveel uur elk van die klassen al geplaatst is op het 9de uur en kunnen dan daar rekening mee houden voor U03. Dat gaat misschien wat ver. Men kan ook de spreiding inactief maken.

Waarom hebben we dat probleem niet in het rooster met variabele slots? De reden is eenvoudig. Door het plannen van de slots via clusteropdrachten in het basisrooster wordt meteen aan de eis voldaan. Dit is echter geen algemene regel. Omdat er geen vakken in de clusteropdrachten zitten en er waardespreidingen op kunnen gedefinieerd zijn kan het ook fout lopen. Ook hier zal men specifiek aandacht voor moeten hebben en eventueel de clusteropdrachten aanpassen indien nodig.

Opnieuw Plannen van het multiweekbestand

Het multiweekbestand is volledig gepland na de generatie ervan.

Wil men het zelf opnieuw plannen na de generatie zou dat ook mogelijk moeten zijn. Drukt men gewoon op “Plan” dan zal Mondriaan het geheel plannen. Let wel op het feit dat Mondriaan wel weer de keuze zal hebben waar de inhaallessen zullen vallen. De opdrachten die de inhaallessen voorstellen hebben geen restricties qua mogelijke uren waarop ze staan. het enige wat vastligt zijn de weken waarin ze gepland worden. Als je opnieuw plan er er dus geen enkele garantie meer dat ze op dezelfde plaats als voorheen liggen. Door het feit dat het basisrooster via patroonopdrachten gegarandeerd blijft, is er wel de garantie dat in elke week de wisseluren ook op dezelfde momenten vallen. De patroonopdrachten laten nl gaten vrij voor de wisseluren en die gaten vallen per definitie in elke week op hetzelfde moment.

Enkele voor- en nadelen van beide systemen

Eerder werden al een aantal voor- en nadelen besproken. Hier volgen er na het traject doorlopen te hebben nog enkele:

• Met variabele slots kunnen we tijdens het plannen met de clusters automatisch rekening houden met een heleboel beperkingen die in het basisrooster gesteld zijn. We hebben daar uitgebreid voorbeelden van bekeken. Het gaat over tijdsbeperkingen, conflicten met wensen, extra spreidingsregels die niet gerespecteerd werden, etc. Met vaste slots heb je veel meer kans op dergelijke problemen.
• Meer kans op compactere leerkrachtroosters bij variabele slots. Bij vaste slots blokkeert men hier 3 uur waar geen enkele basisopdracht kan liggen. Als er dan na samenvoegen enkel op het 3de uur een inhaalles volgt dan heeft die leerkracht 2 springuren. De kans dat men dat heeft is veel kleiner bij de variabele versie.

Wat als het basisrooster al een Multiweekrooster is?

Stel dat men vertrekt van een basisrooster van 4 weken. Het basisrooster is dan al multi-week. We gaan dan van een MW bestand van 4 weken overgaan naar een MW bestand van bv 44 weken. Dit wordt inderdaad ondersteund maar er zijn hier toch wat aandachtspunten die belangrijk zijn.

Aantal weken finaal rooster moet een veelvoud zijn van het aantal weken in het basisrooster

Voor het voorbeeld hebben we 4 weken in de basis en 44 in het finale rooster. Dat klopt dus. Zouden we 3 weken in de basis hebben dan kan 44 niet, we kunnen dan naar 45 weken gaan. Het WU bestand zal daar dan ook voor aangepast moeten worden.

Plannen van de inhaallessen

Voor wat betreft het wisseluurbestand waarin we de inhaallessen op voorhand plannen is er geen verschil. Dus “WU template.zttxml” kan hiervoor gebruikt worden.

Importeer clusters

Indien men “Importeer clusters” gebruikt gaat men vanuit het basis MW bestand (bv 4 weken) de clusters ophalen voor de slots uit het WU bestand. Die clusteropdrachten moeten in het 4-weeks bestand nu ook voor elk van die 4 weken gedefinieerd zijn en in patroon staan. In elk van de 4 weken moeten de slots op dezelfde plaats vallen.

De gegenereerde clusteropdrachten worden dus multiweekopdrachten (Weken kolom bevat “Weken”) en ze staan in patroon.

Men plant het basis MW-rooster met de clusteropdrachten om de slots te reserveren. Na planning worden de clusteropdrachten ook week op inactief gezet zodat de slots klaarstaan om de inhaallessen te kunnen plaatsen.

Importeer opdrachten

Het importeren van de inhaallessen zelf zal op exact dezelfde manier gebeuren als bij een single-week basisrooster. Voor elk van de 44 weken worden de inhaallessen in de roosters gezet. De Weken kolom van de opdrachten bevat dan gewoon de weken waarin elke inhaalles doorgaat.

Opdrachten uit het MW basisrooster

Hier moeten we het onderscheid maken tussen multi-week opdrachten (kolom Weken gevuld met één of meerdere weken), al dan niet in patroon, en enkelvoudige opdrachten (kolom Weken is leeg).

• Multiweek opdrachten: stel dat je een opdracht hebt die in week 1 en week 3 staat (Weken = w1,w3). Als we die uitrollen over een 44-weken systeem wil dat zeggen dat de kolom Weken nu het volgende gaat bevatten: w1, w3, w5, w7, w9, w11, … w41, w42. Als het vlagje Patroon aangevinkt was in het 4-week systeem dan zal dat ook aangevinkt zijn in het 44-week systeem.
• Enkelvoudige opdrachten: Deze opdrachten hadden in het 4-week systeem de vrijheid om zich te plaatsen over 4 weken en hebben dus geen notie van weekgrenzen. Deze opdrachten worden door Mondriaan gewoon gelaten zoals ze zijn. Dit wil zeggen dat ze in het 44-weken rooster ook geen notie van weekgrenzen hebben en dus overal kunnen staan. Indien men wenst dat dergelijke opdrachten in elke blok van 4-weken bestaan dan moet men zelf de aanpassingen hier voor doen. De opdrachten zullen dan 11 keer gekopieerd moeten worden en er zal dan een startuurlijst aan gekoppeld moeten worden die anders is voor elk van die 11 versies. Elke versie heeft een uurlijst van zijn respectievelijke blok van 4 weken. Het is dus oplosbaar maar vraagt wat aandacht om dat goed te doen.

Vensters uit het MW basisrooster

Omdat vensters dezelfde Weken/Patroon eigenschappen hebben als opdrachten gelden hier dezelfde regels als uitgelegd bij “Opdrachten uit het MW basisrooster”.

Wensen uit het MW basisrooster

Omdat vensters dezelfde Weken eigenschap hebben als opdrachten gelden hier dezelfde regels als uitgelegd bij “Opdrachten uit het MW basisrooster”.

Extra spreidingen uit het MW basisrooster

Omdat Extra spreidingen dezelfde Weken eigenschap hebben als opdrachten gelden hier dezelfde regels als uitgelegd bij “Opdrachten uit het MW basisrooster”.

Beperkingen uit het MW basisrooster

Beperkingen van resources, vakken, groepen, etc die men onder “Elementen” kan invoeren zijn gebaseerd op uurlijsten. De uurlijsten die in het 4-week systeem bestonden worden volgens hun bestaande patroon uitgerold over 44 weken. Voor beperkingen betekent dit dat ook die zullen bestaan in het 44-weken rooster.

De uitgewerkte voorbeelden

• WU template
• WU voorbeeld
• SW Klassen WU vrijdagnamiddag
• SW Klassen WU niet in blok
• MW Klassen WU vrijdagnamiddag
• MW Klassen WU niet in blok

Merk op dat de 2 “SW” bestanden in de toestand zijn die overeenkomt met de start van Stap 1. Dit laat de gebruiker toe om de stappen zelf te doorlopen om uiteindelijk tot de “MW” bestanden te komen.

Om de bestanden te gebruiken download men de zipfile en pakt men het bestand uit. Elke zipfile bevat 1 zttxml-bestand.

(PS. Deze bestanden zijn te gebruiken vanaf Mondriaan versie 2020.3.0)

Opzetten van een Multiweeksysteem

Multiweeksystemen kunnen op verschillende manieren opgezet worden. Men kan van een leeg blad beginnen en meteen met een multiweeksysteem beginnen. Men kan ook vertrekken van een éénweeksysteem (of enkelvoudig weeksysteem of singleweek systeem) waarbij bijvoorbeeld alle opdrachten geplaatst zijn en die omzetten naar een multiweeksysteem. Die 2de optie wordt vaak gebruikt  om een geplande week te dupliceren over een aantal verschillende weken om er daarna per week variaties in aan te brengen. Omdat die tweede optie toch een specifieke te volgen stappenplan vereist gaan we dit hier als voorbeeld gebruiken om heel wat aspecten over multiweeksystemen uit te leggen.

Meer info:

• Extra details die te maken hebben met het tabblad “Uren/Week | Roosterweek” waar de roosterstructuur wordt voorbereid kan men vinden op pagina. “Definiëren van de Roosterweek, Multiweeksysteem“
• Een overzicht van het gebruik van uurlijsten op alle mogelijke plaatsen in Mondriaan in éénweek- en multiweeksystemen kan men vinden op pagina  “Uurlijsten in één-weeksystemen en Multiweeksystemen“

Inhoud

• Een Eénweek rooster omzetten naar een Multiweek rooster
  • Stap 1: Overgang naar Multiweeksysteem via Opties
  • Stap 2: De “Weken” kolom invullen in de tabbladen die dit vereisen
  • Stap 3: Definiëren van de nieuwe multiweek roosterstructuur
  • Bekijken van het resultaat in de nieuwe weken voor verschillende tabladen
  • Bekijken van het resultaat in de nieuwe weken in de visualizers
• Plannen van een Multiweek rooster
  • Weetjes over het plannen van multiweken
  • Voorbeeld van het plannen van een enkele week in een multiweeksysteem met enkele patroonopdrachten
• Weetjes over multiweeksystemen en de overgang van éénweek naar multiweek

Een Eénweek rooster omzetten naar een Multiweek rooster

In deze sectie bespreken we de stappen die genomen moeten worden om een singleweek rooster om te zetten naar een multiweek rooster. Stel dat een school een rooster gemaakt heeft en dat het initiële uitgangspunt was dat elke week er hetzelfde uitzag. Later blijkt dat er toch wat variaties moeten ingevoerd worden en dat niet elke week hetzelfde is. Het kan bijvoorbeeld zijn dat men stages moet plannen in een vierwekelijks roulatiesysteem. In dat geval zou men toekomen met 4 weken en kan men dat dus via een multiweeksysteem doen. Men vertrekt in dat geval van een éénwekelijks rooster en men gaat over naar een multiweekrooster van 4 weken.

Het is belangrijk dat men bij de overgang van een bestaand rooster naar een multiweek rooster de juiste stappen doorloopt.

We nemen een voorbeeld van een bestaand rooster met één week van 5 dagen en 8 uur per dag. Het bestand heeft de bijvoorbeeld de naam “SINGLE WEEK VB01.zttxml”. We bekijken een aantal schermen in de single week modus om de verschillen aan te kunnen duiden met de multiweek versie.

Stap 1: Overgang naar Multiweeksysteem via Opties

We openen het bestand “SINGLE WEEK VB01.zttxml” en bewaren het alvast onder een andere naam om het origineel niet te verliezen. Als naam kiezen we bijvoorbeeld “MULTI WEEK VB01.zttxml”. We openen het bestand “MULTI WEEK VB01.zttxml”. Nu is het nog steeds een multiweekbestand. In het optiescherm onder “Opties | Andere | Geavanceerd” vinken we “Multiweken” aan. Als we dan op OK drukken komt er nog een confirmatiescherm vragen of we zeker zijn. De reden is dat het onomkeerbaar is. In ons geval is dat niet erg want we hebben het originele bestand “SINGLE WEEK VB01.zttxml” apart bewaard.

Na de confirmatie is het bestand een multiweekbestand geworden. We hebben nog geen informatie opgegeven over uit hoeveel weken het rooster bestaat. Dat doen we in een latere stap. Voor we opgeven uit hoeveel weken het rooster gaat bestaan moeten we een aantal tabbladen voorbereiden op de duplicatie van de originele week naar de nieuwe extra weken die we gaan invoeren. Het is erg belangrijk dat die voorbereiding doordacht gebeurt want deze heeft een zeer groot effect op wat Mondriaan achter de schermen doet.

Merk op dat als we nu terug naar de opties kijken dat de optie “Multiweken” grijs geworden is. Dit komt omdat men deze stap niet ongedaan kan maken.

De overgang naar Multiweek zorgt ervoor dat er in een aantal tabbladen kolommen bijkomen:

De kolom “Weken” wordt zichtbaar in volgende tabbladen:

• Opdrachten | Opdrachten
• Opdrachten | Wensen
• Opdrachten | Optimalisatie | Selectie
• Elementen | Vensters
• Extra Spreidingen | Waardespreidingen
• Extra Spreidingen | Volgordespreidingen

De kolom “Patroon” wordt zichtbaar in volgende tabbladen:

• Opdrachten | Opdrachten
• Opdrachten | Wensen
• Elementen | Vensters

Stap 2: De “Weken” kolom invullen in de tabbladen die dit vereisen

In dit voorbeeld vertrekken we van een rooster dat bestaat in één week. Die week noemen we week1. Wat we in de overgang naar een 4-weeksysteem willen bereiken als uitgangssituatie is dat alles wat zich in week1 bevindt ook in de weken week2, week3, en week4 te vinden zal zijn. De 4 weken zullen er in de roosters uitzien als kopieën van elkaar. Om dit te bereiken moeten we in alle tabbladen, waar de “Weken” kolom gedefinieerd is, de basisweek invullen waarvan de nieuwe weken afgeleid worden. Onze basisweek is week1. We kunnen dus ‘week1’ invullen. Een andere optie is dat we gewoon ‘Weken’ invullen. Omdat de weekmacro ‘Weken’ ook ‘week1’ bevat is dit ook goed.

In het tabblad “Opdrachten | Opdrachten”

In de kolom “Weken” kan je via een dropdown box kiezen voor ‘week1’ (de originele week die bestond in het éénweeksysteem) of ‘Weken’, de wekengroep die alle weken bevat maar op dit moment bevat die enkel ‘week1’. De eenvoudigste manier om dit voor alle opdrachten te doen is het eerst invullen in de eerste cel, dan de cel selecteren, de inhoud kopiëren (copy), alle “Weken” kolom cellen selecteren en een ‘paste’ doen.

Omdat er momenteel geen nood bestaat om van de opdrachten patroonopdrachten te maken laten we de kolom “Patroon” uitgevinkt staan.

Hiermee is de voorbereiding getroffen om ervoor te zorgen dat de opdrachten van week1 zullen gedupliceerd worden naar de weken 2, 3, en 4 op het moment dat we die weken aanmaken op basis van week1.

Via rechtermuisklik kan men via “Aanpassen | Weken | …” weken toevoegen en of verwijderen voor de geselecteerde opdrachten.

In het tabblad “Opdrachten | Wensen”

Omdat we de wensen ook in elk van de 4 weken willen zien vullen we ook hier de kolom “Weken” met ‘Weken’ (of ‘week1’).

Hiermee is de voorbereiding getroffen om ervoor te zorgen dat de wensen van week1 zullen gedupliceerd worden naar de weken 2, 3, en 4 op het moment dat we die aanmaken.

Via rechtermuisklik kan men via “Aanpassen | Weken | …” weken toevoegen en of verwijderen voor de geselecteerde wensen.

In het tabblad “Opdrachten | Optimalisatie | Selectie”

Minder belangrijk voor de discussie nu maar voor de volledigheid vermelden we hier ook de optimalisatieopdrachten. Ook hier kan men de “Weken” kolom vullen.

Voor optimalisatieopdrachten is het effect van het invullen van deze kolom enkel dat de optimalisatieopdrachten ook zullen gedefinieerd zijn voor de nieuwe weken. Plaatsen van de optimalisatieopdrachten gebeurt hierdoor echter niet in de nieuwe weken. Die moeten apart geplaatst worden per week.

In het tabblad “Elementen | Vensters”

De vensters die in week1 gedefinieerd werden willen we ook in de nieuwe weken definiëren. Ook voor vensters geldt de regel dat als de basisweek in de kolom “Weken” staat dat ze geplaatst zullen worden in de nieuwe weken op de plaats waar ze ook staan in de basisweek.

Hiermee is de voorbereiding getroffen om ervoor te zorgen dat de vensters van week1 zullen gedupliceerd worden naar de weken 2, 3, en 4 op het moment dat we die weken aanmaken op basis van week1.

In het tabblad “Extra Spreidingen | Waardespreidingen”

Om de spreidingen die in week1 gedefinieerd werden ook te bekomen voor de nieuwe weken vullen we hier ook de kolom “Weken” met de weekgroep ‘Weken’.

In het tabblad “Extra Spreidingen | Volgordespreidingen”

Om de spreidingen die in week1 gedefinieerd werden ook te bekomen voor de nieuwe weken vullen we hier ook de kolom “Weken” met de weekgroep ‘Weken’. in dit voorbeeld waren er geen volgordespreidingen.

Stap 3: Definiëren van de nieuwe multiweek roosterstructuur

Nu de nodige voorbereidingen getroffen werden in de verschillende tabbladen om de nieuwe weken in te voeren kunnen we dat nu ook effectief doen. Op dit moment bestaat. We bekijken eerst de roosterweek en de uurlijsten zoals die bestonden in het éénweeksysteem.

De Roosterweek zoals die er uitzag vóór we naar Multiweek overschakelde

De Uurlijsten zoals die er uitzagen vóór we naar Multiweek overschakelde

Na de omschakeling naar Multiweek krijgen we volgend beeld in het Roosterweek tabblad

Wat opvalt in dit scherm zijn volgende elementen:

• het subtabblad “Roosterweken” is tevoorschijn gekomen.
• het subtabblad “Roosterweekgroepen” is tevoorschijn gekomen.
• de oorspronkelijke week die als concept niet bestond in het éénweeksysteem wordt hier standaard ‘week1’ genoemd.
• de wekengroep ‘Weken’ bevat nu nog enkel de week ‘week1’.
• er is een knop “Roosterweken aanpassen” bijgekomen. Het is deze die we gaan gebruiken om week2, week3, en week4 aan te maken op basis van week1.

Aanmaken van de nieuwe weken

Drukken we op de knop “Roosterweken aanpassen” dan verschijnt een scherm waarin we weken kunnen bijmaken. Omdat er nog maar 1 week bestaat zien we enkel die basisweek. Merk op dat er voor week1 nog geen Prefix gedefineerd is. Van zodra er meerdere weken zijn is die prefix nodig om de uurlijsten te kunnen benoemen per week. We kiezen als prefix ‘w1_’.

We vullen dit scherm aan met de weken die we wensen aan te maken, allemaal gebaseerd op week1.

Indien meer weken aangemaakt moeten worden kunnen we dat achteraf nog doen. Merk op dat we die weken ook kunnen aanmaken via de knop “Voeg toe via patroon”. Dit wordt uitgelegd op pagina “Definiëren van de Roosterweek“.

We drukken op OK om de weken aan te maken. We krijgen vervolgens dit beeld in de tab “Roosterweek”. Wat opvalt zijn volgende elementen:

• De subtab “Roosterweken” bevat nu de 4 weken
• De roosterweekgroep ‘Weken’ bevat nu de 4 weken in de subtab “Roosterweekgroepen”
• De dagnamen in de subtab “Printnamen” maken gebruik van de de door ons gedefinieerde prefixen per week.

Merk op dat het aantal weken dan men kan aanmaken beperkt wordt door de maximaal toegelaten grootte van een rooster in Mondriaan. Een rooster kan maximaal 2.600 roosterpunten bevatten. Indien men een klassieke roosterweek van 40 uur heeft (5 dagen van 8 uur) kan men maximaal 2.600/40 = 65 weken aanmaken. Heeft men een roosterweek van 50 uur (5 dagen van 10 uur) kan men maximaal 2.600/50 = 52 weken aanmaken.

De Uurlijsten na het aanmaken van de nieuwe weken

Wat opvalt is dat we in de kolom “Uurlijst” nu een index “(wx)” gekregen hebben. Via de pijltjes kan men in die kolom van de ene naar de andere week navigeren. We zien in dit beeld “Uurlijst (week3)”. In de kolom “Uurlijsten” zien we dat we uurlijsten uitgebreid werden met de overeenkomstige uren uit de nieuwe weken. De uurlijst “ELKE_DAG” gaat nu elke dag van elke van de 4 weken bevatten (4×5 = 20 dagen).

Bekijken van het resultaat in de nieuwe weken voor verschillende tabladen

Nu we de 3 stappen doorlopen hebben kunnen we zonder te plannen de gedupliceerde situatie bekijken in verschillende tabbladen:

• Opdrachten | Opdrachten
• Opdrachten | Wensen
• Elementen | Vensters

Wat in alle tabbladen zal opvallen waar uurlijsten te zien zijn dat die nu uitgebreid werden en dat de icoonvoorstelling van de uurlijsten nu uitgebreid is met pijltjes om van de ene naar de andere week te navigeren.

Het tabblad “Opdrachten | Opdrachten”

Merk op dat de opdrachten nog steeds 100% geplaatst zijn. Dit wil zeggen dat ze in elke week die gedefinieerd is in de “Weken” kolom 100% geplaatst zijn. Bekijken we hier opdracht ID:36 dan zien we dat ze in week1 geplaatst was op wo3 en dat ze door de duplicatie nu in de 4 weken geplaatst werd op w1_wo3, w2_wo3, w3_wo3, w4_wo3.

Het tabblad “Opdrachten | Wensen”

Merk op dat alle wensen nog steeds 100% geplaatst zijn. Kijk bijvoorbeeld naar de wens ID:723. Deze was eerst op di5 geplaatst in het éénweeksysteem. Nu is deze wens in elke week op hetzelfde moment geplaatst: w1_di5, w2_di5, w3_di5, w4_di5. Om nog eens het verschil te tonen tussen het gebruik van uurlijsten en basisuurlijsten zien tonen we hier de details van de uurlijst van wens ID:721. Hier werd in het éénweeksysteem een uurlijst opgegeven via basisuurlijsten: ma1, di1, wo1, vr1. Deze startuurlijst is werd dan na de omschakeling de volgende: w1_ma1, w1_di1, w1_wo1, w1_vr1, …, w4_ma1, w4_di1, w4_wo1, w4_vr1. Voor de startuurlijsten die gedefinieerd zijn in termen van uurlijsten uit het tablad “Uurlijsten” zien we dat verschil niet omdat het effect van de uurlijstuitbreiding hier automatisch in vervat zit.

Het tabblad “Elementen | Vensters”

Ook de vensters zijn nog steeds 100% geplaatst. Meer nog, ze zijn ook in elke week 100% gevuld.

Bekijken van het resultaat in de nieuwe weken in de visualizers

Van zodra Mondriaan in “Multiweek” modus staat krijgt men in de visualizers de mogelijkheid om gegevens te zien van geselecteerde weken. Via de dropdownbox “Roosterweken” kan men instellen welke weken men wenst te bekijken. Dat kan een of meerdere weken zijn. Niets invullen betekent hetzelfde als alle weken zijn zichtbaar.

Het tabblad “Visualisatie | Roosters”

We kiezen om bijvoorbeeld de weken 1, 2, en 3 te zien. Merk op dat we weken momenteel exacte kopiën zijn van elkaar. De plaatsing van de opdrachten zijn in elke week exact gelijk. Dat was ook het opzet van het stappenplan dat we hier gevolgd hebben.

Het tabblad “Visualisatie | Planbord”

We kiezen om bijvoorbeeld alle weken te zien. In de verticale as zien we hier roosterpunten. Men kan duidelijk de overgang van week1 naar week2 zien.

Plannen van een Multiweek rooster

Van zodra men in een Multiweeksysteem werkt en meer dan 1 week heeft zal er bij “Plan” en “Plan selectie” een extra scherm verschijnen waarbij men kan kiezen welke weken men wenst te plannen. Drukt men op “Plan” of “Plan selectie” dan verschijnt eerst klassieke confirmatie.

Drukt men op OK dan krijgt men de mogelijkheid om de “Te plannen weken” en de “Vaste weken” te selecteren.

Via de pijltjes kan men de weken van kant verhuizen. Van zodra men dan in deze schermen dan op “Plan” of “Plan selectie” drukt start de MBE.

Weetjes over het plannen van multiweken

• men kan ervoor kiezen om niet alle weken gelijktijdig te plannen.
• men kan dus één enkele week plannen, of een aantal geselecteerde weken, of alle weken gelijktijdig.
• als men niet alle weken tegelijk plant dan worden de andere weken als “vaste weken” aanzien.
• de MBE kent tijdens het plannen van de geselecteerde weken de opdrachten uit alle weken. Echter, enkel de opdrachten uit de geselecteerde weken worden effectief geplaatst. Opdrachten (en ook wensen, etc) uit de “vaste weken” worden niet mee geselecteerd om te plannen en worden op dat moment als vaste opdrachten beschouwd die niet verplaatst kunnen worden.
• plant men een patroonopdracht, patroonwens of patroonvenster die tegelijk ook in een vaste week voorkomt dan wordt die patroonopdracht, patroonwens of patroonvenster ook onmiddellijk als geplaatst beschouwd. Ze staat dan op de plaats die gedicteerd wordt door de vaste weken waarin ze al geplaatst was.
• opdrachten/spreidingen/etc waarvoor de kolom “Weken” NIET gevuld is, en dus geen notie hebben van weekgrenzen, zullen steeds mee geselecteerd worden bij het plannen, onafhankelijk van de weekselectie die men maakt.
• van zodra er een fout zit in een opdracht, al dan niet in de weken die men tracht te plannen, zal de planning niet opgestart kunnen worden. Alle fouten moeten opgelost worden in alle weken alvorens er maar iets gepland kan worden.
• de enige manier om opdrachten/wensen/vensters, die in verschillende weken bestaan, op dezelfde plaats in de elke week te plannen zijn:
  • door er patroonopdrachten, patroonwensen of patroonvensters van te maken. Dan kan men steeds opnieuw plannen en omdat ze een patroon vormen kunnen ze niet anders dan elke week op dezelfde plaats staan.
  • door het stappenproces te volgen dat we uitgelegd hebben om van een éénweeksysteem naar een multiweeksysteem over te gaan. Plant men vervolgens opnieuw in deze situatie dan is er totaal geen koppeling tussen de verschillende weken en zullen de opdrachten en vensters los van elkaar gepland worden. het verband is er niet meer.
• wat vaak gebeurt is dat men van een éénweeksysteem naar een multiweeksysteem gaat en dat men vervolgens een deel van de opdrachten en vensters als patroon gaat markeren en tegelijk variaties toelaat voor de niet patroonopdrachten en -vensters.
• de MBE ondersteunt maximaal 2.600 roosterpunten per rooster. Multiweeksystemen worden hierdoor beperkt in het aantal weken. Naast deze beperking is het ook belangrijk om in te zien dat hoe groter de roosters worden, hoe meer moeite de MBE zal hebben om tot een oplossing te komen. Indien alle opdrachten patroonopdrachten zijn valt de complexiteit zeker mee maar als elke week eigen te plannen opdrachten heeft zal dat zeker wegen op de rekentijd.

Voorbeeld van het plannen van een enkele week in een multiweeksysteem met enkele patroonopdrachten

We vertrekken van het voorbeeld waar we 4 identiek geplaatste weken hebben. Van enkele opdrachten maken we eerst patroonopdrachten. Momenteel zien de 4 weken van klas 1AD er identiek uit. We willen week2 herplannen maar van enkele opdrachten zouden we graag hebben dat ze in patroon staan en nooit kunnen verschillen tussen de 4 weken. Het gaat om het vak LO in een blokje van 1 uur en het vak REALN in een blokje van 3 uur. Van deze 2 opdrachten maken we eerst patroonopdrachten.

In het opdrachtentabblad markeren we ze als patroonopdrachten. Omdat ze in elke week al op dezelfde plaats staan is het rooster nog steeds geldig.

Vervolgens gaan we week2 apart plannen terwijl de andere weken vast blijven. Alle opdrachten uit week2 krijgen dus de vrijheid om zich eender waar te plannen behalve de patroonopdrachten. We drukken op “Plan” en kiezen week2 om te plannen, de andere weken worden vastgezet.

Na het plannen krijgen we dan het volgende beeld in het rooster van 1AD:

Wat in patroon stond is in week2 nog steeds gelijk aan wat het in de andere weken was. De niet-patroonopdrachten staan op heel andere plaatsen in week2 terwijl ze in week1, week3, en week4 nog steeds op dezelfde plaats staan.

Weetjes over multiweeksystemen en de overgang van éénweek naar multiweek

We vertrekken van een éénweekrooster. De roosterweek uit het éénweeksysteem noemen we week1. We gaan over naar een multiweeksysteem waarin we 2 weken hebben: week1 en week2.

In een multiweeksysteem heeft elke week dezelfde structuur en daar kan niet van afgeweken worden:

• zelfde aantal dagen.
• zelfde aantal uren per overeenkomstige dag.

Basisuurlijsten die Mondriaan standaard aanbiedt zullen nu voor elke week apart gedefinieerd worden

• voor elk apart uur van de week (bv. ma1, …, di3, …, vr8) dat bestond in het éénweeksysteem, komt er een versie per week ik het multiweeksysteem (bv. w1_ma1, …, w1_di3, …, w1_vr8, w2_ma1, …, w2_di3, …, w2_vr8)
• voor elke aparte dag van de week (bv. maandag, dinsdag, …, vrijdag) dat bestond in het éénweeksysteem, komt er een versie per week in het multiweeksysteem (bv. w1_maandag, w1_dinsdag, …, w1_vrijdag, w2_maandag, w2_dinsdag, …, w2_vrijdag)
• voor de uurlijst “week” die bestond in het éénweeksysteem, komt er een versie per week in het multiweeksysteem (bv. week1, week2).
• merk op dat de prefixen ‘w1_’ en ‘w2_’ door de gebruiker gekozen worden op het moment dat hij de extra week aanmaakt.

Het aanmaken van een extra week in een multiweek systeem is een one shot operatie:

• het aanmaken van een extra week gaat op veel plaatsen effect hebben (uurlijsten, beperkingen, opdrachten, wensen, vensters, spreidingen, etc).
• het effect hangt af van andere parameters die gezet werden alvorens de extra week aan te maken.
• het effect is éénmalig en dus niet blijvend.
• na de overgang kan men alles verder manueel aanpassen.
• het feit dat een extra week ooit gebaseerd was op een andere week (of net niet) blijft wel zichtbaar in het tabblad “Roosterweek” maar verder dan dit historisch feit aangeven heeft dat geen belang meer.
• de effecten, in de context van die parameters, zullen we verder bespreken.

Effect van het aanmaken van week2 los van week1 (“gebaseerd op” NIET gebruiken) op uurlijsten in het tabblad “Uurlijsten”:

• uurlijsten gedefinieerd in het tabblad “Uurlijsten” behouden hun definitie zoals die was in week1.
• kijkt men in deze uurlijsten naar week2 dan zal daar nooit een “groen” uur te vinden zijn. Alle uren in week2 zijn “rood” en dus onbeschikbaar voor de uurlijst.
• dit is onafhankelijk van de manier waarop de uurlijst samengesteld werd. Het feit dat het een “OF”-uurlijst is heeft ook geen belang.
• het heeft dus niet veel zin om deze uurlijsten op deze manier ergens anders dan in week1 te gebruiken. In week2 zijn ze onbruikbaar.
• one shot: Uiteraard kan men na het aanmaken van week2 de uurlijsten manueel manipuleren door er in week2 ook groene uren aan toe te voegen. Dan worden ze wel weer bruikbaar in week2.

Effect van het aanmaken van week2 gebaseerd op week1 op uurlijsten in het tabblad “Uurlijsten”:

• uurlijsten gedefinieerd in het tabblad “Uurlijsten” worden aangepast zodat de structuur van de uurlijst er in week2 exact uitziet zoals in week1.
• kijkt men in deze uurlijsten naar week1 en naar week2 dan zal men hetzelfde patroon zien van “groene” en “rode” uren.
• dit is onafhankelijk van de manier waarop de uurlijst samengesteld werd. Het feit dat het een “OF”-uurlijst is heeft ook geen belang.
• deze uurlijsten zijn dus in zowel week1 als week2 te gebruiken.
• one shot: Uiteraard kan men na het aanmaken van week2 de uurlijsten manueel manipuleren zodat week1 er toch anders gaan uitzien als week2.

Effect van het aanmaken van week2 gebaseerd op week1 op Roosterweekgroepen in het tabblad “Roosterweek”:

• In dit tabblad worden groepen van weken gedefinieerd. De standaardgroep ‘Weken’ is steeds gedefinieerd en kan niet door de gebruiker aangepast worden.
• Indien een groep X week1 bevat en week2 wordt aangemaakt gebaseerd op week1 dan zal na die operatie week2 ook in de weekgroep X zitten.
• Dit is bijvoorbeeld handig voor het aanmaken van weekgroepen met bijvoorbeeld even en oneven weken.
• one shot: Uiteraard kan men na het aanmaken van week2 de weekgroepen manueel manipuleren en er bijvoorbeeld week2 weer uithalen als het moet.

Effect van de aangepaste uurlijsten op de (on)beschikbaarheden van elementen (resources, vakken, custom labels, groepen, etc)

• de afwezigheid van een uurlijst wordt in een multiweeksysteem op dezelfde manier begrepen als in een éénweeksysteem.
  • indien “Verplicht” uitgevinkt is: geen enkel uur is onbeschikbaar, in geen enkele week. Alles kan voor dit element.
  • indien “Verplicht” aangevinkt is: elk uur is onbeschikbaar, in elke enkele week. Niets kan voor dit element.
• de aanwezigheid van uurlijst(en) wordt in een multiweeksysteem op dezelfde manier begrepen als in een éénweeksysteem.
  • indien “Verplicht” uitgevinkt is: elk uur vermeld in de uurlijst(en) wordt aanzien als onbeschikbaar. Omdat die uurlijsten nu uren kunnen bevatten uit meerdere weken zegt dit iets over de onbeschikbaarheid in meerdere weken.
  • indien “Verplicht” aangevinkt is: elk uur vermeld in de uurlijst(en) wordt aanzien als beschikbaar. Omdat die uurlijsten nu uren kunnen bevatten uit meerdere weken zegt dit iets over de beschikbaarheid in meerdere weken.
• merk op dat het effect van het al dan niet gebruiken van “week2 gebaseerd op week1″ al in de uurlijsten vervat zat en dus onrechtstreeks zijn effect heeft op de (on)beschikbaarheden.
• bij het gebruik van basisuurlijsten (bv. ma3, donderdag) voor het aangeven van (on)beschikbaarheden is het effect van het al dan niet gebruiken van “week2 gebaseerd op week1″ rechtstreeks te zien. Gebruikt men “week2 gebaseerd op week1″ dan zal er na die actie (bv. w1_ma3, w1_donderdag, w2_ma3, w2_donderdag) te zien zijn. Baseert men week2 nergens op dan zal er na die actie (bv. w1_ma3, w1_donderdag) te zien zijn.
• one shot: Uiteraard kan men na het aanmaken van week2 nog alle (on)beschikbaarheden manueel wijzigen in elke van de weken.

Effect van de aangepaste uurlijsten als ze als startuurlijsten gebruikt worden in (deel)opdrachten, wensen, vensters, optimalisatiebouwstenen

• overal waar uurlijsten als startuurlijsten gebruikt worden zullen nu die uitgebreide uurlijsten van toepassing zijn.
• merk op dat het effect van het al dan niet gebruiken van “week2 gebaseerd op week1″ al in de uurlijsten vervat zat en dus onrechtstreeks zijn effect heeft op de startmomenten.
• bij het gebruik van basisuurlijsten is het effect van het al dan niet gebruiken van “week2 gebaseerd op week1″ rechtstreeks zichtbaar. Stond er in het éénweeksysteem als startuurlijst “ma1” dan gaat er in het multiweeksysteem ofwel “w1_ma1” staan, ofwel “w1_ma1, w2_ma1”, afhankelijk van het al dan niet gebruiken van “week2 gebaseerd op week1″.
• merk op dat de kolommen “Weken” (en ook “Patroon”) geen enkel effect hebben op hoe die uurlijsten er uitzien. Verder meer over deze kolommen.
• one shot: Uiteraard kan men na het aanmaken van week2 nog alle startuurlijsten manueel wijzigen.

Effect van de aangepaste uurlijsten als ze in spreidingen gebruikt worden

• overal waar uurlijsten in extra spreidingen gebruikt worden zullen nu die uitgebreide uurlijsten van toepassing zijn.
• merk op dat het effect van het al dan niet gebruiken van “week2 gebaseerd op week1″ al in de uurlijsten vervat zat en dus onrechtstreeks zijn effect heeft.
• bij het gebruik van basisuurlijsten is het effect van het al dan niet gebruiken van “week2 gebaseerd op week1″ rechtstreeks zichtbaar. Stond er in het éénweeksysteem als uurlijst “ma1” dan gaat er in het multiweeksysteem ofwel “w1_ma1” staan, ofwel “w1_ma1, w2_ma1”, afhankelijk van het al dan niet gebruiken van “week2 gebaseerd op week1″.
• merk op dat de kolommen “Weken” geen enkel effect hebben op hoe die uurlijsten er uitzien. Verder meer over deze kolom.
• one shot: Uiteraard kan men na het aanmaken van week2 nog alle uurlijsten manueel wijzigen.

Effect van de inhoud van de “Weken” kolom op de structuur van (deel)opdrachten, wensen, vensters, optimalisatieselecties

• wat we hier bespreken staat los van het moment waarop we week2 aanmaken. Ook of we al dan niet “week2 gebaseerd op week1″ gebruikt hebben speelt geen rol in deze bespreking over de structuur van de opdrachten, wensen, etc.
• we gaan hier vooral in op “opdrachten”. Voor de rest gelden dezelfde regels.
• laat men de “Weken” kolom leeg dan blijft de opdracht enkelvoudig en niet gebonden aan weekgrenzen. De opdracht gaat op basis van de startuurlijsten en beschikbaarheden ergens een plaats zoeken in het rooster zonder zich aan weekgrenzen te houden. Alles hangt af van de onderliggende uurlijsten.
• indien men de bedoeling had om een opdracht, die eerder in een éénweeksysteem bestond, nu in élk van de aangemaakte weken te vinden dan moet men in de “Weken” kolom alle weken opsommen of de macro ‘Weken’ invullen als waarde. Indien men de opdracht niet in élke week wenst maar bijvoorbeeld enkel in week1, of enkel in week2 dan kan men dit ook aangeven in deze kolom.
• van zodra men de “Weken” kolom vult worden weekgrenzen actief en wordt de opdracht gedupliceerd volgens het aantal weken waarin de opdracht moet voorkomen. wenst men de opdracht in week1 en week2 en indien de opdracht 2 blokjes van 3 uur plaatst dan zullen er dus in zowel week1 als week2 2 blokjes van 3 kunnen geplaatst worden. Dat maakt 4 blokjes van 3.
• de uurlijsten en beschikbaarheden die gekoppeld zijn aan een opdracht moeten geïnterpreteerd worden in functie van de “Weken” kolom. Als de opdracht in week1 geplaatst moet worden dan gaat als startuurlijst voor de opdracht in week1 enkel dat deel overgenomen worden dat zich ook in week1 bevindt. Voor de opdracht in week2 kijken we enkel naar de starturen die zich in week2 bevinden. Hetzelfde kan gezegd worden over (on)beschikbaarheden.
• wat duidelijk moet zijn is dat de onderliggende startuurlijsten en (on)beschikbaarheden al vastlagen en gevormd werden tijdens de creatie van week2, al dan niet volgens “week2 gebaseerd op week1″. Dus, de keuze die men toen gemaakt heeft kan een grote impact hebben op de mogelijkheden om de opdracht in verschillende weken te dupliceren. Als de uurlijsten inderdaad in zowel week1 als week2 keuzemogelijkheden bieden dan kan de opdracht in beide weken geplaatst worden en anders niet.
• de opdrachtspreiding moet men ook interpreteren in de context van de “Weken” kolom. Laat men de “Weken” kolom leeg dan geldt de opdrachtspreiding over gans het rooster. We hebben dan 10 dagen (2 weken) waarop de spreiding gebeurt. Had men oorspronkelijk een “max 1 per dag (voor 5 dagen) met uitzondering van 1 dag” dan heeft men nu “max 1 (voor 10 dagen) met uitzondering van 1 dag”. Dat is toch een heel andere spreiding.
• vult men week1 en week2 in, dan geldt de opdrachtspreiding per week. We hebben dan ook de opdracht in beide weken. In elke van de weken geldt dan “max 1 per dag (voor 5 dagen) met uitzondering van 1 dag”.
• het meest klassieke voorbeeld is dat we een opdracht die eerst bestond in het éénweeksysteem nu in elke week wensen en dat de onderliggende uurlijst van de opdracht en de (on)beschikbaarheden er in elke week hetzelfde uitzien.

Effect van de inhoud van de “Weken” kolom op extra spreidingen

• wat we hier bespreken staat los van het moment waarop we week2 aanmaken. Ook of we al dan niet “week2 gebaseerd op week1” gebruikt hebben speelt geen rol in deze bespreking over de structuur van de spreidingen.
• laat men de “Weken” kolom leeg dan blijft de spreiding enkelvoudig en niet gebonden aan weekgrenzen. De spreiding gaat op basis van de uurlijsten de gewenste controles doen zonder rekening te houden met de weekgrenzen. Die uurlijsten kunnen zich uitstrekken over de verschillende weken en al dan niet repeterend zijn in die weken. Echter, de controle van bijvoorbeeld “max 5” of “niet 3” blijft gewoon gebruikt worden, maar nu over potentieel veel grotere uurlijsten.
• indien men de bedoeling had om een spreiding, die eerder in een éénweeksysteem bestond, nu in élk van de aangemaakte weken te vinden dan moet men in de “Weken” kolom alle weken opsommen of de macro ‘Weken’ invullen als waarde. Indien men de spreiding niet in élke week wenst maar bijvoorbeeld enkel in week1, of enkel in week2 dan kan men dit ook aangeven in deze kolom.
• van zodra men deze kolom vult worden weekgrenzen actief en wordt de spreiding gedupliceerd volgens het aantal weken waarin de spreiding moet voorkomen.
• de uurlijsten die gekoppeld zijn aan een spreiding moeten geïnterpreteerd worden in functie van de “Weken” kolom. Als de spreiding in week1 moet gelden, dan gaat als uurlijst voor de spreiding in week1 enkel dat deel overgenomen worden dat zich ook in week1 bevindt. Voor de spreiding in week2 kijken we enkel naar de uren die zich in week2 bevinden.
• wat duidelijk moet zijn is dat de onderliggende uurlijsten al vastlagen en gevormd werden tijdens de creatie van week2, al dan niet volgens “week2 gebaseerd op week1″. Dus, de keuze die men toen gemaakt heeft kan een grote impact hebben op de mogelijkhheden om de spreiding in verschillende weken te dupliceren. Als de uurlijsten inderdaad in zowel week1 als week2 uren hebben dan kan de spreiding in beide weken gecontroleerd worden en anders niet.

Effect van de kolom “Patroon” op de opdrachten en vensters waarvoor de “Weken” kolom minstens 2 weken bevat

• als een opdracht of venster zich in meerdere weken moet plaatsen dan zijn er 2 mogelijkheden. Ofwel is er géén verband tussen de plaatsing in de verschillende weken, ofwel is de plaatsing een patroon, wat wil zeggen in elk van de te plaatsen weken op dezelfde plaats.
• als men de kolom “Patroon” aanvinkt dan wil dit zeggen dat we opdracht of venster in elk van de weken die vermeld zijn in “Weken” op dezelfde plaats moet komen staan.
• men kan maar één patroon per opdracht of venster definiëren. Heeft men bijvoorbeeld 4 weken en men wenst een patroon in week1 en week2 en een ander patroon in week3 en week 4 dan gaat dat niet. Wil men dit dan zal men de opdracht/venster in 2 opdrachten/vensters moeten splitsen. De eerste in weken week1 en week2, de tweede in de weken week3 en week4.
• als opdrachten/vensters in een patroon worden geplaatst dan wordt de startuurlijst van het patroon bepaald door de startuurlijsten binnen de individuele weken. Enkel wat toegelaten is door alle weken waarin de opdracht/venster geplaatst moet worden blijft mogelijk. Als in week1 het startuur ‘w1_di3’ aanwezig is in de uurlijst maar ‘w2_di3’ niet dan zal het patroon dus niet op di3 kunnen liggen. hetzelfde kan gezegd worden over de (on)beschikbaarheden.

Neveneffect op opdrachten (en wensen, vensters, optimalisatieselecties) van het invullen van ‘week1’ (of ‘Weken’) in de “Weken” kolom alvorens men een extra week (week2 gebaseerd op week1) aanmaakt

• dit gaat over (deel)opdrachten, wensen, vensters, optimalisatieselecties
• men kan op voorhand in de kolom “Weken” bijvoorbeeld week ‘week1’ invullen of gebruik maken van de weekgroep ‘Weken’. In beide gevallen zit week1 in de “Weken” kolom.
• als de “Weken” kolom de week bevat waarvan men een nieuwe week gaat afleiden (‘Weken’ of ‘week1’ in ons voorbeeld) dan heeft dat een speciaal neveneffect tijdens het aanmaken van een nieuwe week week2 gebaseerd op een bestaande week week1.
• de opdrachten waarvoor dit het geval is zullen structureel gedefinieerd zijn voor week2 maar ze zullen meteen geplaatst worden in week2 en wel op dezelfde plaatst als ze te vinden zijn in week1. Dit op voorwaarde dat ze al geplaatst waren in week1.
• dit is een handig neveneffect om effectief ook de plaatsing van opdrachten over te dragen van de ene naar de andere week.
• evident dat dit ook geldt indien “Patroon” aangevinkt is.
• het vullen van “Weken” met ‘week1’ (of ‘Weken’) heeft dus geen structureel effect op de opdrachten, enkel de plaatsing ervan wordt meteen gekopieerd van de basisweek.
• als een opdracht “vast” is in week1 (en dus geplaatst) zal hij ook “vast” zij in week2.
• als de kolom “Weken” die week waarvan de nieuwe week afgeleid wordt NIET bevat dan zullen de opdrachten dus ook niet geplaatst zijn in de nieuwe week. Ook als men achteraf de nieuwe week week2 in de kolom “”Weken” zet blijven ze ongeplaatst. Achteraf plaatsen kan altijd maar dit zonder enige garantie dat ze op dezelfde plaatst komen liggen. Als alles patroonopdrachten zijn zal dat per definitie wél het geval zijn.

Neveneffect op opdrachten (en wensen, vensters, optimalisatieselecties) van het NIET invullen van ‘week1’ (of ‘Weken’) in de “Weken” kolom alvorens men een extra week (week2 gebaseerd op week1) aanmaakt

• dit gaat over (deel)opdrachten, wensen, vensters, optimalisatieselecties
• na de operatie zal de opdracht niet in week2 bestaan. Niets belet de gebruiker om achteraf de opdracht alsnog in week2 te plaatsen door week2 toe te voegen aan de “Weken” kolom.
• omdat de plaatsing van de opdracht niet overgenomen werd van week1 zullen opdrachten die gemarkeerd stonden als “vast” in week1 NIET als “vast” in week2 staan. De reden hiervoor is dat geen enkele opdracht in week2 geplaatst is en van niet-geplaatste opdrachten kan men niet zeggen dat ze “vast” staan.
• als men week2 dan gaat plannen zullen de opdrachten die in week1 als “vast” stonden toch op een andere plaats kunnen staan in week2.
• men zou ook voor het plannen de opdrachten die men in week2 “vast” wil hebben ook eerst zelf manueel kunnen plaatsen om ze vervolgens “vast” te zetten. Daarna kan men de andere opdrachten plannen.
• dus, alhoewel men de nieuwe week2 ook perfect kan plannen zal in dit scenario week2 er heel anders kunnen uitzien dan week1 qua plaatsing van de opdrachten. Voor patroonopdrachten geldt het uiteraard steeds dat ze op dezelfde plaats staan.

Uurlijsten in één-weeksystemen en in Multiweeksystemen

Uurlijsten zijn een essentieel onderdeel van alle roosteraspecten. Het is erg belangrijk om de betekenis van uurlijsten in de context van een multiweeksysteem goed te begrijpen. In dit hoofdstuk bekijken we alle plaatsen waar uurlijsten van belang zijn. We geven het verschil aan tussen het gebruik in een één-weeksysteem en in een multiweeksysteem.

Inhoud

• Overzicht van de plaatsen waar uurlijsten en aanverwanten gebruikt worden en waarom
  • Tabblad Uurlijsten
  • Tabbladen Vakken, Leerkrachten, …, Groepen
  • Tabbladen Opdrachten en Deelopdrachten
  • Tabblad Vensters
  • Tabblad Wensen
  • Tabbladen Optimalisatie Bouwstenen en Selectie
  • Tabbladen Waardespreiding en Volgordespreiding
  • Opdrachtspreidingen
  • De functie Toon Beperkingen

Overzicht van de plaatsen waar uurlijsten en aanverwanten gebruikt worden en waarom

Uurlijsten worden gebruikt op heel wat plaatsen in Mondriaan. Om goed te begrijpen wat het effect is van het gebruik van een multiweeksysteem op de gebruikte uurlijsten, geven we een overzicht van deze uurlijsten en hoe men ze moet interpreteren.

Volgende tabel geeft een overzicht van aspecten die met uurlijsten te maken hebben en tabbladen of schermen waar die aspecten aan bod komen. We zullen de rijen uit deze tabel bespreken en telkens alle aspecten aan bod laten komen.

In de schermafdrukken die we zullen tonen wordt gebruik gemaakt van een multiweeksysteem met 22 weken, genummerd van w36…w52, w01…w05. De opzet van de weken gebeurt in het tabblad “Roosterweek”. Merk op dat de knop “Roosterweken aanpassen” enkel zichtbaar wordt indien via de opties “Multiweken”  aangevinkt werd.

Voor meer informatie over het definiëren van Roosterweken: “Definiëren van de Roosterweek“.

Tabblad Uurlijsten

In het tabblad “Uurlijsten” definiëren we alle uurlijsten. Deze hebben pas nut als ze in andere tabbladen in Mondriaan gebruikt worden. Uurlijsten kunnen in functie van andere uurlijsten opgesteld/samengesteld worden. Het gebruik in andere tabbladen van een hier gedefinieerde uurlijst geeft er betekenis aan. De plaats waar de uurlijst gebruikt wordt zal bepalen hoe volgende aspecten geïnterpreteerd moeten worden:

• Roosterpunten zijn beschikbaarheden, startmomenten, overbrugmomenten, telmomenten, etc
• OF-constructies (en de nesting ervan) moeten ofwel gerespecteerd worden (enkel voor spreidingen) of genegeerd worden (overal elders)
• Overbruguurlijsten zijn ofwel van toepassing (voor alle soorten opdrachten) ofwel niet (overal elders)

We onderkennen volgende aspecten/kolommen van een uurlijst:

• “Uurlijsten”: in deze kolom kan men de uurlijst samenstellen indien men het vlagje “Samenstellen” aangevinkt heeft. Men kan de uurlijst samenstellen door andere, eerder gedefinieerde uurlijsten samen te voegen. Indien het een multiweeksysteem is, kan men uren uit verschillende weken opgeven.
• “Uurlijst (wx)”: in deze kolom kan men een uurlijst definiëren door eenvoudig de roosterpunten in een grid aan te duiden. Dit gaat enkel indien men het vlagje “Samenstellen” heeft uitgevinkt. Indien “Samenstellen” aangevinkt is dan zal deze kolom een read-only representatie zijn van de samengestelde uurlijst. In deze grafische modus kan men ook meteen overbruguren ingeven.
• Samenstellen: is hier inderdaad van toepassing. Men kan een uurlijst definiëren in termen van andere uurlijsten.
• “Overbrug uurlijsten”: via deze kolom kan men een overbruguurlijst samenstellen en dus toevoegen aan de uurlijst indien men het vlagje “Samenstellen” aangevinkt heeft. Men kan de overbruguurlijst samenstellen door andere, eerder gedefinieerde uurlijsten samen te voegen. Indien het een multiweeksysteem is dan kan men uren uit verschillende weken opgeven.
• OF-constructie: van de samenstellende uurlijsten (“Samenstelling” aangevinkt) of van de grafisch ingegeven roosterpunten (“Samenstelling” uitgevinkt) kan men zeggen of ze via “OF” samengesteld worden of via “EN”. Dit is de enige plaats waar men uurlijsten kan samenstellen op deze manier.
• Automatische uitbreiding bij toevoeging van een extra week aan het rooster: indien men een extra week toevoegt aan een rooster, dan kan men die nieuwe week baseren op een bestaande week. Alle “Uurlijsten” en hun “Overbrug uurlijsten” worden dan uitgebreid voor die nieuwe week. Het patroon dat men vindt in de bestaande week, wordt overgenomen in de nieuwe week. Indien men een nieuwe week toevoegt zonder dat deze op een bestaande week gebaseerd is, dan worden de uurlijsten niet uitgebreid.

Merk op dat de “wx” in “Uurlijst (wx)” slaat op de weeknummer. Indien het een singleweekrooster is dan is er maar één week en zal “(wx)” niet in de kolomnaam staan.

Men kan in de grafische voorstelling “Uurlijst (wx)” elke week apart bekijken. De filter “(wx)” toont dus enkel de uren die in de uurlijst gedefinieerd zijn en die tot week x behoren. In de kolom waar samengestelde uurlijsten staan kan men dat niet. In een samengestelde uurlijst ziet men gewoon alle uren die men ingegeven heeft en dat kan over eender welke week of weken gaan. De naamgeving van de samenstellende uurlijsten moet normaal duidelijk maken tot welke weken de uren horen.

In volgend voorbeeld zien we alle besproken aspecten voor het tabblad Uurlijsten. Merk op dat je met de pijltjestoetsen tussen de verschillende weken kan navigeren. Momenteel werd ‘w04’ gekozen. Als men ergens in een van de tabbladen ‘w04’ kiest dan zal overal, in alle andere tabbladen waar dergelijke uurlijsten bekeken kunnen worden op ‘w04’ staan.

Voor meer informatie over het definiëren van Uurlijsten: “Definiëren van Uurlijsten“.

Tabbladen Vakken, Leerkrachten, …, Groepen

In deze tabbladen worden uurlijsten enkel gebruikt om (on)beschikbaarheden van resources, vakken, customlabels, en groepen op te geven. Geeft men onbeschikbaarheden op het niveau van een groep aan, dan worden die doorgegeven aan de samenstellende delen van die groep. Het zijn dus de onbeschikbare momenten die doorgegeven worden.

We onderscheiden volgende aspecten/kolommen voor deze elementen:

• “Uurlijsten”: men geeft de beschikbare momenten voor het element op. Van elk roosterpunt in het rooster kan men aangeven of dat roosterpunt voor dat element beschikbaar is of niet. Indien het een multiweeksysteem is, dan kan men uren uit verschillende weken opgeven. Met het extra vlagje “Verplicht” kan men de logica omkeren. Dit geeft flexibiliteit aan de invoer van de beschikbare uren.
  • “Verplicht” aangevinkt: de uren vermeld in “Uurlijsten” zijn de beschikbare uren.
  • “Verplicht” uitgevinkt: de uren vermeld in “Uurlijsten” zijn de NIET beschikbare uren.
• “Uurlijst (wx)”: deze read-only kolom is een grafische representatie van wat in de combinatie “Uurlijsten”/”Verplicht” staat. Het laat in een multiweeksysteem toe om elke week apart te bekijken.
• Samenstellen: is hier inderdaad van toepassing. Men kan (on)beschikbaarheden definiëren in termen van één of meerdere uurlijsten.
• Overbruguurlijsten worden genegeerd. Indien de samenstellende uurlijsten zelf overbrugmomenten bevatten, dan worden die hier genegeerd. Ze hebben geen betekenis wanneer het gaat om (on)beschikbaarheden te definiëren.
• OF-constructies in uurlijsten worden genegeerd. Indien de samenstellende uurlijsten zelf via OF-constructies samengesteld werden, dan wordt dat “OF”-aspect hier genegeerd. Alle OF-constructies worden dus als EN aanzien. Alle vermelde uren spelen dus mee, maar de OF heeft geen betekenis.
• Automatische uitbreiding bij toevoeging van een extra week aan het rooster: relevant voor “Uurlijsten”. De uurlijst wordt automatisch uitgebreid op basis van de bestaande week waarop de nieuwe gebaseerd is.

In dit voorbeeld zien we Groepen van klassen. Via Uurlijsten werden beperkingen opgelegd aan de groepen. De uurlijsten die gebruikt werden bevatten uren van de verschillende weken. In de kolom “Uurlijst (wx)” zien we het effect ervan op week 5 (w05).

In het tabblad Klassen zien we ook weer de mogelijkheid om tussen de weken te navigeren. We zien hier meteen het effect van de klassen die via de eerder gedefinieerde groepen beperkt worden.

Voor meer informatie over elementen en groepen: “Definiëren Van Elementen En Groepen“.

Tabbladen Opdrachten en Deelopdrachten

In het tabblad voor “Opdrachten” of “Deelopdrachten” moet men steeds het onderscheid maken tussen het startmoment en de bezetting van een uurblok. Zo kan het startmoment “ma3” zijn terwijl de bezetting “ma3, ma4” is. Dat is dan een voorbeeld van een blok van 2 uur dat op maandag het 2de uur geplaatst is. In een opdracht kan men via een uurlijst aangeven wat de mogelijke startmomenten voor het uurblok (of meerdere uurblokken) zijn. Een opdracht van 6 uur in 3 uurblokken van 2 uur kan bijvoorbeeld een startuurlijst hebben die stelt dat “ma1, ma5, di1, di5” de mogelijke startmomenten zijn. Na plaatsing zullen er 3 van deze startmomenten gekozen zijn. Bijvoorbeeld “ma1, ma5, di5”. De bezette uren zijn dan “ma1, ma2, ma5, ma6, di5, di6“. Er wordt ook afgeleide informatie getoond over beperkingen opgelegd door de resources die in de opdracht participeren. Als de klas in de opdracht geen les kan hebben op “ma6” dan beperkt dat de mogelijkheden van de opdracht.

We onderscheiden volgende aspecten/kolommen voor het opdrachten en deelopdrachten tabblad:

• “Startuurlijsten”: Optioneel kan men de mogelijke startmomenten voor de opdracht hier opgeven. Als er geen uren opgegeven worden dan is alles mogelijk en vormen de resources en vakken de enige beperking. Indien het een multiweeksysteem is dan kan men uren uit verschillende weken opgeven.
• “Gekozen uren“: Na het plaatsen van de opdracht, al dan niet volledig, toont deze kolom de startmomenten die effectief gekozen werden. Indien het om een multiweeksysteem gaat dan kan men hier uren uit verschillende weken zien.
• “Mogelijkheden (wx)“: Deze read-only kolom toont de uren die mogelijk bezet zouden kunnen worden door deze opdracht. Hier wordt rekening gehouden met de Startuurlijsten, de blokgrootte van de opdracht en de beschikbaarheden die gekoppeld werden aan de resources, vakken, etc. Indien het om een multiweeksysteem gaat, dan kan men deze mogelijke bezetting per week bekijken.
• “Gekozen (wx)“: Deze read-only kolom toont wat effectief bezet wordt door deze opdracht. Indien het om een multiweeksysteem gaat kan men hier per week de bezetting zien.
• Samenstellen: is hier inderdaad van toepassing. Men kan een startuurlijst definiëren in termen van andere uurlijsten.
• Overbruguurlijsten: overbruguurlijsten zijn van toepassing op opdrachten. Indien de Startuurlijst gedefinieerd is in termen van een uurlijst die een overbruguurlijst bevat dan zal deze inderdaad zijn effect hebben. In de kolom “Mogelijkheden (wx)” en “Gekozen (wx)” zal men de overbruggingen kunnen zien. Op een overbrugmoment kan nooit iets geplaatst worden en het kan ook geen startmoment zijn. Een overbrugmoment kan enkel overspannen worden door een blok die ervoor begint en erna eindigt.
• OF-constructies in uurlijsten worden genegeerd. Indien de samenstellende uurlijsten zelf via OF-constructies samengesteld werden, dan wordt dat “OF”-aspect hier genegeerd. Alle OF-constructies worden dus als EN aanzien. Alle vermeldde uren spelen dus mee, maar de OF heeft geen betekenis.
• “Weken”: Deze kolom is enkel zichtbaar in een multiweeksysteem. Wat men hier invult, is erg belangrijk voor de interpretatie van de opdracht.
  • Indien men niets invult in deze kolom, dan kent de opdracht de afbakening van het rooster in weken niet. De enige tijdsbeperkingen die dan van toepassing zijn, is de eventuele Startuurlijst en de beperkingen van de resources. In een 3-weken systeem zou, indien de tijdsbeperkingen het toelaten, een opdracht in eender welke van deze 3 weken geplaatst kunnen worden. Indien de opdracht bijvoorbeeld 2 blokjes moet plaatsen zou het eerste in week 1 en het tweede in week 3 kunnen liggen.
  • Indien men ‘Weken’ invult in deze kolom, dan betekent dit dat deze opdracht in elke week van het rooster geplaatst moet worden. Indien het dan gaat om een opdracht waar 2 blokjes geplaatst moeten worden, dan zullen in elke week 2 blokjes geplaatst worden. Uiteraard moeten de startmomenten in “Uurlijsten” die toelaten. Indien men “Uurlijsten” leeggelaten heeft is dat geen probleem, maar als “Uurlijsten” gevuld werd dan moeten de gewenste startmomenten van elke week vermeld worden.
  • Indien men enkele weken selecteert (bv ‘w1, w3’) in deze kolom dan betekent dit dat deze opdracht in elk van de geselecteerde weken geplaatst moet worden. Indien het gaat om een opdracht die 2 blokjes plaatst, dan zullen er in w1 en in w3 telkens 2 blokjes geplaatst worden. Ook hier geldt weer dat “Uurlijsten” het moet toelaten.
  • Indien men bijvoorbeeld ‘w1’ selecteert en de Startuurlijst bevat ook uren van week 2 en/of week 3 dan zullen die genegeerd worden.
  • Indien men bijvoorbeeld ‘w3’ selecteert en de Startuurlijst bevat enkel uren voor week 1 en/of week 2 dan zal die opdracht niet geplaatst kunnen worden.
  • Het is dus zeer belangrijk dat wat in Startuurlijsten staat betekenisvol is in de context van de Weken kolom.
  • “Patroon”: Deze kolom (vlagje) is enkel zichtbaar in een multiweeksysteem en heeft enkel zin als men in de kolom “Weken” minstens 1 week vermeld heeft. Het doel van dit patroon-vlagje is om de opdracht in elke te plaatsen week op exact dezelfde moment te plaatsen. Indien de kolom “Weken” de weken ‘w1, w3’ bevat en het is een opdracht van 2 uur, dan zullen die 2 uur in w1 en w3 telkens op hetzelfde moment geplaatst worden (bv. w1_ma3, w3_ma3, en w1_do6, w3_do6). Indien men dit vlagje uitvinkt, dan is er in elke te plaatsen week de vrijheid om de opdracht te plaatsen. Opnieuw moet de Startuurlijst dit toelaten en dit geldt voor zowel met Patroon uitgevinkt als aangevinkt.
• Automatische uitbreiding bij toevoeging van een extra week aan het rooster:
  • “Startuurlijsten”: De uurlijst wordt automatisch uitgebreid op basis van de bestaande week waarop de nieuwe gebaseerd is. Dit is uiteraard belangrijk als men de opdrachten in elke week wenst te plaatsen.
  • “Gekozen uren”: De uurlijst wordt automatisch uigebreid indien tijdens het toevoegen van een extra week de basisweek, waarop de nieuwe gebaseerd is, in de “Weken” kolom vernoemd werd. De gekozen uren uit de basisweek worden voor die opdracht dan overgenomen in de nieuwe week.

In volgend voorbeeld zien we het Opdrachtentabblad. Zowel de kolom “Mogelijkheden (wx)” als “Gekozen (wx)” toont nu de informatie van week w05. De getoonde opdrachten zijn allemaal patroonopdrachten. De meeste moeten in elke week voorkomen (“Weken” kolom bevat de waarde ‘Weken’). Verder wordt een patroonopdracht getoond die enkel op de ONEVEN_WEKEN gepland mag worden. ONEVEN_WEKEN is een weekgroep die in het tabblad “Roosterweken” gedefinieerd is.

Voor meer informatie over opdrachten: “Definiëren van Opdrachten“.

Tabblad Vensters

In het tabblad voor “Vensters” moet men steeds het onderscheid maken tussen het startmoment en de bezetting van een venster. Voor vensters bedoelen we met bezetting de opening van het venster. Zo kan het startmoment “do3” zijn terwijl de bezetting “do3, do4, do5” is. Dat is dan een voorbeeld van een venster van 3 uur dat op donderdag het 3de uur geplaatst is. Voor een venster kan men via een uurlijst aangeven wat de mogelijke startmomenten voor het venster zijn. Een venster met een opening van 3 uur kan bijvoorbeeld een startuurlijst hebben die stelt dat “ma1, ma5, di1, di5, do3” de mogelijke startmomenten zijn. Na plaatsing zal er één van deze startmomenten gekozen zijn. Bijvoorbeeld “do3”. De bezette uren zijn dan “do3, do4, do5”.

We onderscheiden volgende aspecten/kolommen voor het venstertabblad:

• “Startuurlijsten”: Optioneel kan men de mogelijke startmomenten voor het venster hier opgeven. Als er geen starturen opgegeven worden dan is alles mogelijk. Indien het een multiweeksysteem is dan kan men uren uit verschillende weken opgeven.
• “Gekozen uren“: Na het plaatsen van het venster toont deze kolom het startmoment dat effectief gekozen werd. Indien het om een multiweeksysteem gaat, dan kan men hier uren uit verschillende weken zien.
• “Mogelijkheden (wx)“: Deze read-only kolom toont de uren die mogelijk bezet zouden kunnen worden (opening vormen) door dit venster. Hier wordt rekening gehouden met de Startuurlijsten en de venstergrootte. Indien het om een multiweeksysteem gaat dan kan men deze mogelijke bezetting per week bekijken.
• “Gekozen (wx)“: Deze read-only kolom toont wat effectief bezet (geopend) wordt door dit venster. Indien het om een multiweeksysteem gaat kan men hier per week de bezetting zien.
• Samenstellen: is hier inderdaad van toepassing. Men kan een startuurlijst definiëren in termen van andere uurlijsten.
• Overbruguurlijsten: overbruguurlijsten zijn van toepassing op vensters. Indien de Startuurlijst gedefinieerd is in termen van een uurlijst die een overbruguurlijst bevat dan zal deze inderdaad zijn effect hebben op het venster. In de kolom “Mogelijkheden (wx)” en “Gekozen (wx)” zal men de overbruggingen kunnen zien. Op een overbrugmoment kan nooit iets geplaatst worden en het kan ook geen startmoment zijn. Een overbrugmoment kan enkel overspannen worden door een venster die ervoor begint en erna eindigt.
• OF-constructies in uurlijsten worden genegeerd. Indien de samenstellende uurlijsten zelf via OF-constructies samengesteld werden, dan wordt dat “OF”-aspect hier genegeerd. Alle OF-constructies worden dus als EN aanzien. Alle vermeldde uren spelen dus mee maar de OF heeft geen betekenis.
• “Weken”: Deze kolom is enkel zichtbaar in een multiweeksysteem. Wat men hier invult is erg belangrijk voor de interpretatie van het venster.
  • Indien men niets invult in deze kolom dan kent het venster de afbakening van het rooster in weken niet. De enige tijdsbeperking die dan van toepassing is, is de eventuele Startuurlijst. In een 3-weken systeem zou, indien de tijdsbeperkingen het toelaten, een venster in eender welke van deze 3 weken geplaatst kunnen worden.
  • Indien men ‘Weken’ invult in deze kolom dan betekent dit dat dit venster in elke week van het rooster geplaatst moet worden. Indien het dan gaat om een venster van grootte 3, dan zal in elke week het venster van grootte 3 geplaatst worden. Uiteraard moeten de startmomenten in “Uurlijsten” die toelaten. Indien men “Uurlijsten” leeggelaten heeft is dat geen probleem maar als “Uurlijsten” gevuld werd dan moeten de gewenste startmomenten van elke week vermeld worden.
  • Indien men enkele weken selecteert (bv ‘w1, w3’) in deze kolom dan betekent dit dat het venster in elk van de geselecteerde weken geplaatst moet worden. Ook hier geldt weer dat “Uurlijsten” het moet toelaten.
  • Indien men bijvoorbeeld ‘w1’ selecteert en de Startuurlijst bevat ook uren van week 2 en/of week 3 dan zullen die genegeerd worden.
  • Indien men bijvoorbeeld ‘w3’ selecteert en de Startuurlijst bevat enkel uren voor week 1 en/of week 2 dan zal dit venster niet geplaatst kunnen worden.
  • Het is dus zeer belangrijk dat wat in Startuurlijsten staat betekenisvol is in de context van de Weken kolom.
• “Patroon”: Deze kolom (vlagje) is enkel zichtbaar in een multiweeksysteem en heeft enkel zin als men in de kolom “Weken” minstens 1 week vermeld heeft. Het doel van dit patroon-vlagje is om het venster in elke te plaatsen week op exact dezelfde moment te plaatsen. Indien de kolom “Weken” de weken ‘w1, w3’ bevat en het is een venster van 2 uur, dan zullen die 2 uur in w1 en w3 telkens op hetzelfde moment geplaatst worden (bv. w1_ma3, w3_ma3, en w1_do6, w3_do6). Indien men dit vlagje uitvinkt, dan is er in elke te plaatsen week de vrijheid om het venster te plaatsen. Opnieuw moet de Startuurlijst dit toelaten en dit geldt voor zowel met Patroon uitgevinkt als aangevinkt.
• Automatische uitbreiding bij toevoeging van een extra week aan het rooster:
  • “Startuurlijsten”: De uurlijst wordt automatisch uitgebreid op basis van de bestaande week waarop de nieuwe gebaseerd is. Dit is uiteraard belangrijk als men de vensters in elke week wenst te plaatsen.
  • “Gekozen uren”: De uurlijst wordt automatisch uigebreid indien tijdens het toevoegen van een extra week de basisweek, waarop de nieuwe gebaseerd is, in de “Weken” kolom vernoemd werd. Het gekozen uur uit de basisweek wordt voor dat venster dan overgenomen in de nieuwe week.

In volgend voorbeeld een venster van 3 en moet voorkomen in de weken w1 en w3 en het moet als patroon geplaatst worden. In zowel week1 als week3 staat het venster op ma1.

Voor meer informatie over vensters: “Definiëren van Vensters“.

Tabblad Wensen

In de context van dit onderwerp zijn Wensen voor leerkrachten equivalent aan opdrachten. Het enige verschil is dat er voor wensen geen patronen zijn. Bij wensen gaat men één of meerdere blokken plaatsen in het rooster van een leerkracht.

We onderscheiden volgende aspecten/kolommen voor het wensen tabblad:

• “Startuurlijsten”: zie opdrachten.
• “Gekozen uren“: zie opdrachten.
• “Mogelijkheden (wx)“: zie opdrachten.
• “Gekozen (wx)“: zie opdrachten.
• Samenstellen: is hier inderdaad van toepassing. Men kan een startuurlijst definiëren in termen van andere uurlijsten.
• Overbruguurlijsten: overbruguurlijsten zijn van toepassing op wensen.
• OF-constructies in uurlijsten worden genegeerd.
• “Weken”: zie opdrachten.
• Patronen zijn (nog) niet mogelijk voor wensen.
• Automatische uitbreiding bij toevoeging van een extra week aan het rooster:
  • “Startuurlijsten”: De uurlijst wordt automatisch uitgebreid op basis van de bestaande week waarop de nieuwe gebaseerd is. Dit is uiteraard belangrijk als men de wensen in elke week wenst te plaatsen.
  • “Gekozen uren”: De uurlijst wordt automatisch uigebreid indien tijdens het toevoegen van een extra week de basisweek, waarop de nieuwe gebaseerd is, in de “Weken” kolom vernoemd werd. De gekozen uren uit de basisweek worden voor die wens dan overgenomen in de nieuwe week.

In dit voorbeeld een leerkrachtwens van 4 uur op een willekeurige dag op het 5de uur maar wel in elke week.

Voor meer informatie over wensen: “Definiëren van Leerkrachtwensen“.

Tabbladen Optimalisatie Bouwstenen en Selectie

In de context van dit onderwerp zijn optimalisatieopdrachten voor leerkrachten equivalent aan opdrachten. Het enige verschil is dat er voor optimalisatieopdrachten geen patronen zijn. Bij optimalisatieopdrachten gaat men één of meerdere blokken plaatsen in het rooster van een leerkracht om het rooster te optimaliseren maar deze opdrachten blijven niet in het rooster nadat ze hun werk gedaan hebben, enkel het effect op andere geplaatste opdrachten blijft zichtbaar.

Bij optimalisatieopdrachten worden opdrachten gedefinieerd in 2 verschillende tabbladen:

• Bouwstenen: hier definieert men de blokgrootte en de mogelijke startmomenten.
• Selectie: hier definieert men voor welke leerkracht hoeveel en welke bouwstenen toegepast moeten worden.

We onderscheiden volgende aspecten/kolommen voor het tabblad Bouwstenen:

• “Startuurlijsten”: zie opdrachten.
• “Mogelijkheden (wx)“: zie opdrachten.
• Samenstellen: is hier inderdaad van toepassing. Men kan een startuurlijst definiëren in termen van andere uurlijsten.
• Overbruguurlijsten: overbruguurlijsten zijn van toepassing op optimalisatieopdrachten.
• OF-constructies in uurlijsten worden genegeerd.
• Automatische uitbreiding bij toevoeging van een extra week aan het rooster:
  • “Startuurlijsten”: De uurlijst wordt automatisch uitgebreid op basis van de bestaande week waarop de nieuwe gebaseerd is. Dit is uiteraard belangrijk als men de optimalisatieopdrachten in elke week wenst te plaatsen.
  • Bij optimalisatieopdrachten wordt de plaatsing NIET overgenomen in de nieuwe aangemaakte week.

We onderscheiden volgende aspecten/kolommen voor het tabblad Selectie:

• “Weken”: zie opdrachten.
• Patronen zijn (nog) niet mogelijk voor optimalisatieopdrachten.

Voorbeeld van Bouwstenen in een multiweek:

Voorbeeld van Selectie in een multiweek:

Voor meer informatie over optimalisatie van leerkrachtroosters: “Optimaliseren van Leerkrachtroosters“.

Tabbladen Waardespreiding en Volgordespreiding

Voor spreidingen zijn uurlijsten erg belangrijk. Tellingen gebeuren enkel op de uren die in de uurlijst worden vermeld. Enkel voor spreidingen heeft het concept OF-constructie voor uurlijsten een effect.

We onderkennen volgende aspecten/kolommen voor deze spreidingstabbladen:

• “Uurlijsten”: deze uurlijsten bepalen de roosterpunten waarop geteld wordt voor de spreidingen. De eenvoudigste vorm is een uurlijst zonder OF-constructies. De telling gebeurt dan op elk uur vermeld in de uurlijst en alles wordt samengeteld. Via OF-constructies in de definitie van de uurlijsten (in het tabblad “Uurlijsten”) definieert men niet één maar verschillende uurlijsten waarop individueel geteld gaat worden. Een spreidingsregel die bestaat uit een uurlijst die via een OF-constructie in bijvoorbeeld 2 uurlijsten gesplitst is, zou men kunnen herschrijven door 2 spreidingsregels op te voeren die elke een aparte uurlijst hebben. OF-constructies in uurlijsten zijn dus gewoon een manier om spreidingsregels op een compactere manier te kunnen schrijven. Ook voor de verdere uitleg over de “Weken” kolom is het belangrijk dat we begrijpen dat die OF-constructies gewoon een verkorte schrijfwijze zijn. Elk resulterende uurlijst kan apart beschouwd worden.
• Samenstellen: is hier inderdaad van toepassing. Men kan een startuurlijst definiëren in termen van andere uurlijsten.
• Overbruguurlijsten worden genegeerd bij spreidingen.
• OF-constructies in uurlijsten zijn zeer belangrijk en zorgen ervoor dat spreidingsregels op een compactere manier geschreven kunnen worden.
• “Weken”: Deze kolom is enkel zichtbaar in een multiweeksysteem. Wat men hier invult is erg belangrijk voor de interpretatie van de spreidingen.
  • Indien men niets invult in deze kolom dan kent de spreiding de afbakening van het rooster in weken niet. In dit geval worden de uurlijsten gewoon gebruikt in de spreidingsregels zoals ze gedefinieerd zijn.
  • Indien men ‘Weken’ invult in deze kolom dan betekent dit dat de spreiding in elke week apart bekeken moet worden. De grenzen van de weken gaan ervoor zorgen dat de uurlijsten verder opgesplitst kunnen worden. Het is alsof de grenzen van de weken nieuwe OF-constructies invoeren in de bestaande uurlijsten. Stel dat men een 3-weken systeem heeft. Elke week telt 40 uur. Samen geeft dat 120 uur. Stel dat je een spreiding hebt die als uurlijst deze 120 roosterpunten bevat zonder OF-constructies en dat deze spreiding zegt dat iets maar 5 keer mag voorkomen op deze uurlijst. Vervolgens vul je “Weken” in in de kolom “Weken”. Achter de schermen wordt die uurlijst van 120 uur in 3 uurlijsten van 40 verdeeld, en krijg je dus 3 spreidingsregels. Het resultaat is dat de spreiding controleert of iets maar 5 keer mag voorkomen in week 1 en ook maar 5 keer in week 2 en ook maar 5 keer in week 3.
  • Indien men enkele weken selecteert (bv ‘w1, w3’) in deze kolom, betekent dit dat deze spreiding enkel in de weken 1 en 3 moet tellen. Keren we terug naar het voorbeeld van 120 uur, dan is het verschil dat we enkel in week 1 en week 3 controleren, telkens op een afgesplitste uurlijst van 40 uur.
  • Indien men bijvoorbeeld ‘w1’ selecteert en de Uurlijst bevat ook uren van week 2 en/of week 3 dan zullen die genegeerd worden.
  • Indien men bijvoorbeeld ‘w3’ selecteert en de Uurlijst bevat enkel uren voor week 1 en/of week 2 dan zal die spreiding niet geldig zijn want er zijn geen uren om op te tellen.
  • Het is dus zeer belangrijk dat wat in Uurlijsten staat betekenisvol is in de context van de Weken kolom.
• Automatische uitbreiding bij toevoeging van een extra week aan het rooster: relevant voor “Uurlijsten”. De uurlijst wordt automatisch uitgebreid op basis van de bestaande week waarop de nieuwe gebaseerd is. Dit is uiteraard belangrijk indien men de spreidingen in elke week wenst af de dwingen.

Voorbeeld van waardespreidingen in een Multiweekweeksysteem:

Voor meer informatie over Waardespreidingen: “Definiëren van Waardespreidingen“.

Voor meer informatie over Volgordespreidingen: “Definiëren van Volgordespreidingen“.

Opdrachtspreidingen

Opdrachtspreidingen zijn steeds gekoppeld aan de opdracht waarin ze gedefinieerd zijn. Opdrachtspreidingen zijn een speciale vorm van waardespreidingen. Men moet ze steeds in de context van de roosterweek zien. Het gaat steeds over het maximaal aantal uren per “dag” met eventueel een uitzondering waarvoor men bijvoorbeeld 2 dagen toelaat met een hoger aantal uren per dag. De uurlijsten waarop geteld moet worden, worden achter de schermen aan dergelijke spreiding gekoppeld. De uurlijsten worden bepaald op basis van hoe weekstructuur er uitziet (opdeling van de week in dagen).

Omdat deze spreiding aan de opdracht gekoppeld is, volgt ze in een multiweeksysteem ook de instellingen van de “Weken” kolom van de opdracht.

• Indien men niets invult in de Weken kolom, dan zal de spreiding over elke dag apart bekeken worden zonder rekening te houden met de grenzen van de week. Gebruikt men uitzonderingsdagen dan gaat het in dit geval over de totaliteit over alle weken heen. Heeft men bijvoorbeeld 3 weken van 5 dagen en men definieert 2 uitzonderingsdagen in de opdrachtspreiding, dan gaat het in dit geval over 2 van de 15 dagen waarop die uitzondering zal gelden.
• Indien men ‘Weken’ invult in deze kolom, dan blijft de spreiding nog steeds gelden per dag. Wat wel anders wordt zijn de uitzonderingsdagen. Heeft men er 2 gedefinieerd, dan zal men in een rooster van 3 weken met 5 dagen in totaal 3×2 = 6 uitzonderingsdagen hebben. In elk van de 3 weken 2 uitzonderingsdagen. Dit is ook logisch. Door Weken in te vullen gaat de opdracht ook in elk van de 3 weken zijn uren plaatsen. Per week moet dan de opdrachtspreiding gelden.
• Indien men enkele weken invult, bijvoorbeeld ‘w1’ en ‘w3’, dan gaat de opdrachtspreiding ook in w1 en w3 gerespecteerd worden. Zowel in w1 als w3 zal per dag de spreiding gecontroleerd worden en in zowel w1 als in w3 gelden het aantal uitzonderingsdagen.

Voor meer informatie over opdrachtspreidingen: “Opdrachten beperken door waardespreidingen“.

De functie Toon Beperkingen